İmar Para Cezasına Karşı Dava ve İtiraz | İptal Sebepleri 2026

İmar para cezasına nasıl itiraz edilir?

İmar para cezası, kural olarak belediye veya ilgili idare encümeni tarafından verilen kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlemdir. Cezanın iptali için görevli yargı yeri idare mahkemesi, genel dava açma süresi ise kararın tebliğinden itibaren 60 gündür. Yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir.

İmar para cezasına karşı dava açmak için önce belediyeye başvurmak zorunlu değildir. Belediyeye başvuru bir itiraz yoludur, yazılı dilekçe ile başvurulur. İdareye, İYUK 11. maddesine uygun biçimde ve 60 günlük süre içinde yapılan kaldırma, geri alma veya değiştirme başvurusu, dava süresini durdurur. Başvuru reddedilirse veya 30 gün cevap verilmezse (zımni red), başvurudan önce geçen süre de hesaba katılarak kalan dava süresi yeniden işlemeye başlar.

İmar para cezasına karşı dava açılması imar para cezasının tahsilatını durdurmaz. Tahsilat veya haciz riskinin önlenmesi isteniyorsa dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması ayrıca talep edilmeli; işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğacağı somut olgularla açıklanmalıdır.

İmar para cezası nedir ve hangi işlemlerden ayrılmalıdır?

İmar para cezası, ruhsatsız veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere yahut imar mevzuatına aykırı inşaî faaliyetler nedeniyle 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre uygulanan idari yaptırımdır. (İmar Para Cezası yazımızı okuyabilirsiniz.) Aynı olayda birden fazla işlem bulunabilir:

• yapı tatil tutanağı ve mühürleme;
• para cezası hesap raporu;
• belediye veya il encümeni para cezası kararı;
• ruhsatın iptali;
• yıkım kararı;
• 42. maddenin ikinci fıkrasının (ç) bendi uyarınca ilave para cezası;
• 42. maddenin diğer fıkralarındaki maktu cezalar;
• tahsil aşamasında ödeme emri ve haciz işlemleri;
• şartları varsa TCK m. 184 – İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu yönünden ceza soruşturması.

İmar para cezasını kim verir?

İmar Kanunu madde 42′ye göre yaptırım, aykırılığın tespitinden itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince uygulanır. Belediye sınırlarında kural olarak belediye encümeni; ilgili özel idare rejiminde ise yetkili encümen karar verir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 34. maddesi de kanunlarda öngörülen cezaları verme görevini belediye encümenine tanır.

Bu nedenle yalnız müdürlük, zabıta birimi, yapı kontrol servisi veya belediye başkanı tarafından para cezası “verilmesi” yetki yönünden incelenmelidir. Teknik birimler tespit ve hazırlık yapabilir; fakat kanunun encümene bıraktığı yaptırım kararını onun yerine kuramaz. Büyükşehir belediyesi-ilçe belediyesi ilişkisinde ise yapı ruhsatını ve yapı kullanma iznini veren idare, 5216 sayılı Kanun’un denetim mekanizması ve daha önce aynı aykırılık için işlem yapılıp yapılmadığı ayrıca araştırılmalıdır.

On iş günlük sürenin geçirilmesinin her olayda kendiliğinden iptal sonucu doğurup doğurmadığı, işlemin diğer unsurları ve güncel içtihatla birlikte değerlendirilmelidir. Buna karşılık tarih zincirindeki belirsizlik; tespitin ne zaman yapıldığı, encümenin hangi tutanağa dayandığı ve ceza hesabında hangi yılın birimlerinin kullanıldığı yönlerinden önemli bir hukuka aykırılık göstergesi olabilir.

İmar para cezası kime verilir?

İmar para cezası, sadece tapuda adı yazan kişiye verilmez. Ceza, kaçak veya ruhsata aykırı imalatı yapan ya da yaptıran kişiye verilir.

Ceza şu kişilere uygulanabilir:

• Yapı sahibi: Kaçak veya ruhsata aykırı imalatı yapan ya da yaptıran kişi.
• Yapı müteahhidi: İnşaatı yapan müteahhit.
• Fenni mesul: Aykırılığı fark ettiği hâlde altı iş günü içinde belediyeye bildirmeyen teknik sorumlu.

Tapu sahibi, aykırı imalatı kendisi yapmamış veya yaptırmamışsa yalnızca malik olduğu için otomatik olarak cezalandırılamaz. Örneğin aykırılığı kiracı, eski malik veya yüklenici yaptıysa, belediye önce imalatı kimin yaptığını araştırmalıdır.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bu ilkeyi şöyle ifade etmiştir:

“Cezaların şahsiliği ilkesi uyarınca; 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre verilecek olan para cezasının ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptıran kişi adına, bir başka ifade ile yapı sahibi adına verilmesi gerektiği; yapı sahibinin ise her zaman taşınmaz maliki ile aynı kişi olması zorunlu olmadığından ruhsatsız yapıyı yapan kişinin taşınmaz malikinden farklı bir kişi olduğunun anlaşılması durumunda, taşınmaz maliki adına değil yapıyı yapan adına para cezası verilmesi gerektiği” (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 2023/2612 E. 2024/2558 K. 23.10.2024 T.)

Kararda, yapı ve tadilat ruhsatlarında davacının adının bulunması ve üçüncü kişinin yaptığına dair yeterli belge sunulmaması da değerlendirilmiştir. Yani idare önce faili araştırmalı; davacı da yalnız mülkiyet kaydına değil, aykırılığın kendisi tarafından yapılmadığını gösteren somut delillere dayanmalıdır.

Aynı kişi hem yapı sahibi hem de müteahhit olabilir. Bu durumda belediye, hangi sorumluluk nedeniyle ceza verdiğini encümen kararında ayrı ayrı göstermelidir.

Yapı denetim kuruluşlarının sorumluluğu ise farklıdır. Bu kuruluşlar hakkında çoğu durumda 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’daki özel yaptırımlar uygulanır.

Sonradan satın alan malik, kiracı ve mirasçıya imar para cezası

Yeni malik, önceki malik veya yüklenici döneminde yapılmış bir aykırılığın salt mülkiyetini devraldığı için cezalandırılamaz. Ancak satın almadan sonra yeni inşaî faaliyete devam etmiş, aykırılığı genişletmiş veya fiile iştirak etmişse kendi eylemi yönünden sorumluluk doğabilir. Bu ayrımı göstermek için eski ilan fotoğrafları, ekspertiz raporu, uydu görüntüleri, tapu devir tarihi, teslim tutanağı, kira sözleşmesi, yüklenici sözleşmesi ve sayaç/abonelik kayıtları önem taşır.

Yapı müteahhidine imar para cezası

Yapı müteahhidine ceza verilirken, ruhsat ve sözleşmelerdeki sıfat ile aykırılığın gerçekleştiği tarih arasında bağ kurulmalıdır. Aynı kişiye “yapı sahibi” ve “müteahhit” sıfatlarıyla hangi fiil ve sorumluluk için ayrı ceza verildiği açıkça gösterilmelidir.

Yapı denetim firmasına imar para cezası

Yapı müteahhidi; yapıyı ruhsata, ruhsat eki projelere ve imar mevzuatına uygun inşa etmekle yükümlüdür. Müteahhide para cezası verilebilmesi için aykırılığın gerçekleştiği dönem, ruhsat ve sözleşmelerdeki sıfatı ve aykırı imalatla bağlantısı ortaya konulmalıdır. Aynı kişiye hem yapı sahibi hem de müteahhit sıfatıyla ceza veriliyorsa her bir cezanın dayandığı sorumluluk ayrıca gösterilmelidir.

Yapı denetim kuruluşu ise yapının ruhsat ve projelere uygun yapılmasını denetlemek, aykırılığı tespit etmek ve durumu üç iş günü içinde ilgili idareye bildirmekle yükümlüdür. Bu görevlerin ihlali hâlinde yaptırım kural olarak özel kanun niteliğindeki 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’a göre uygulanır. İhlalin niteliğine göre yapı denetimi hizmet sözleşmesi bedelinin yüzde 10’u, yüzde 20’si veya yüzde 30’u oranında para cezası; statik projeye aykırılık gibi ağır durumlarda ise bir yıl yeni iş almaktan men cezası gündeme gelebilir.

Yapı denetim kuruluşu, 3194 sayılı İmar Kanunu’ndaki fenni mesulle aynı statüde değildir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, yapı denetim şirketine fenni mesul sıfatıyla İmar Kanunu’nun 42. maddesine göre ceza verilmesini hukuka aykırı bulmuştur. Aynı denetim kusuru 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında idari para cezasını gerektiriyorsa ayrıca 3194 sayılı İmar Kanunu’na göre ikinci bir para cezası uygulanamaz. Yani 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında idari para cezası tesis edilir. (Danıştay İDDK, E.2023/2112, K.2024/1315, 06.06.2024)

İmar para cezası nasıl hesaplanır?

Hesap, yalnız “metrekare × birim fiyat” değildir. 42. maddenin ikinci fıkrasındaki sistem üç katmanlıdır:

Temel para cezası +  Artırım nedenleri + 42/2-(ç) uyarınca ilave para cezası

İmar Para Cezası Nasıl Hesaplanır? yazımızı okuyabilirsiniz.

İmar para cezası sabit mi değişken mi?

42. maddedeki birim tutarlar her takvim yılı için yeniden değerleme oranıyla artırılır. Bu nedenle örnek bir rakamı her dosyaya uygulamak yanıltıcıdır. Hesapta esas alınacak tarih, çoğunlukla aykırılığın idarece tespit edildiği tarihtir; hesap cetvelindeki yıl ve birimler bu tarihle karşılaştırılmalıdır

İmar para cezaları hangi gerekçelerle iptal edilir?

Aşağıdaki sebeplerden biri her dosyada otomatik iptal sonucu doğurmaz. Ancak belediye dosyası, tutanak, proje ve hesap cetveli üzerinde sistematik biçimde kontrol edilmelidir.

Cezanın yanlış kişiye verilmesi

Yapıyı fiilen yapan veya yaptıran belirlenmeden yalnız tapu malikine ceza verilmesi, cezaların şahsiliği ilkesine aykırıdır. İdare; satın alma, kira, yüklenici, ruhsat ve fiilî kullanım ilişkilerini araştırmalıdır. Şirket ortağı veya yöneticisi ile şirket tüzel kişiliği de gerekçesiz biçimde özdeşleştirilemez; bununla birlikte ruhsat kayıtları ve fiile iştirak delilleri somut olayda aksi sonuca götürebilir.

Yapı tatil tutanağının yetersiz olması

Tutanak, yaptırım zincirinin teknik temelidir. Aşağıdaki eksiklikler özellikle önemlidir:

• aykırı imalatın ne olduğunun belirsiz bırakılması;
• ölçü, kroki, kat, bağımsız bölüm veya konum bilgisinin bulunmaması;
• ruhsat/projenin hangi pafta veya bölümüne aykırılık olduğunun gösterilmemesi;
• yapının tespit anındaki durumunun ve inşaî faaliyetin devam edip etmediğinin yazılmaması;
• kullanma, tamamlanma, çevre kirliliği veya güvenlik tehdidi gibi artırım olgularının somutlaştırılmaması;
• muhatap ve fiil arasında bağ kurulmaması;
• sonradan yapılan hesapla tutanaktaki ölçülerin birbirini tutmaması.

Danıştay 6. Dairesi güncel bir kararında şu ölçütü kullanmıştır:

“Para cezasının yargısal denetiminin yapılabilmesi için […] aykırılıkların ölçümünün yapı tatil tutanağında açık bir şekilde belirtilmesi gerekmektedir.” (Danıştay 6. Dairesi 2023/7304 E. 2025/6310 K. 02.12.2025 T.) 

Kararın önemli sınırı şudur: aykırılık ve ölçüleri tutanakta yeterince gösterilmişse, “aykırılıktan etkilenen toplam alan”ın mimari proje üzerinden sonradan açıklığa kavuşturulması her zaman cezayı sakatlamaz. Dolayısıyla dava yalnız “etkilenen alan tutanakta tek rakam olarak yazmıyor” iddiasına değil, tutanağın proje üzerinden denetime elverişli olup olmadığına dayanmalıdır.

Aykırılığa konu alanın veya etkilenen alanın yanlış hesaplanması

Fiilen eklenen alan ile aykırılıktan etkilenen alan aynı kavram değildir. Taşıyıcı sisteme, kullanım amacına veya bütün bağımsız bölüme etkisi bulunan değişiklikte daha geniş alan gündeme gelebilir; lokal bir imalatta tüm bina alanını esas almak ise ölçüsüz ve hatalı olabilir.

Danıştay 6. Dairesi, temel hesabın ana unsurlarındaki hatanın mahkemece yeni bir idari hesap kurularak düzeltilmesi yerine toplam cezayı sakatlayabileceğini kabul etmiştir:

“Hatalı alan üzerinden hesaplanan para cezasının tamamının iptaline karar verilmesi gerektiği…” (Danıştay 6. Dairesi 2019/9444 E. 2020/7744 K. 16.09.2020 T.)

Bu yaklaşım, temel ceza hatası ile yalnız tek bir artırım kaleminin hatasını ayırmayı gerektirir. Temel alan, sınıf veya grup yanlışsa bütün hesap zinciri etkilenebilir; temel ceza doğru olup yalnız bağımsız bir artırımın şartı oluşmamışsa sadece o artırım kısmı iptal edilebilir.

Yapı sınıfı ve grubunun hatalı belirlenmesi

Ceza cetvelinde bulunmayan bir grup yaratılması, tespit tarihindeki sınıflandırma yerine başka yılın verisinin kullanılması veya yapının teknik niteliğinin yanlış sınıfa konulması hukuka aykırıdır.

Danıştay 6. Dairesi, kanunda bulunmayan “II. sınıf C grubu” ve dayanağı olmayan birim tutarla kurulan cezanın iptalini ve ödenen tutarın faiziyle iadesini uygun bulmuştur. (Danıştay 6. Dairesi 2019/10289 E. 2020/11223 K. 19.11.2020 T.)

42/2-(a) yerine (b) bendinin veya tersinin uygulanması

Alan oluşturmayan cephe, malzeme veya yapı elemanı değişikliğinin metrekare üzerinden; alan oluşturan yeni kısmın ise maliyet bedeli üzerinden hesaplanması temel cezada hukuka aykırılık doğurabilir. Duvar kaldırılması gibi durumlarda yapının statiğine ve bağımsız bölümün kullanımına etki teknik olarak açıklanmalıdır.

Artırım şartlarının somutlaştırılmaması

İmar para cezası verilirken artırım uygulanıyorsa bu gerekçelendirilmelidir. Encümen kararı veya ek hesap raporu, hangi alt bendin neden uygulandığını göstermelidir. “Ruhsatsız”, “kullanılıyor”, “çevre kirliliği yaratıyor” veya “can güvenliğini tehdit ediyor” biçimindeki gerekçesiz işaretlemeler yeterli olmayabilir.

Aynı fiil için mükerrer ceza verilmesi

Aynı aykırı imalat ve aynı dönem için ikinci kez ceza verilemez. Yeni cezanın dayanağı, ilk tespitten sonra devam eden veya yeni yapılan kısım olmalıdır. İlk cezaya konu alan yeniden hesaba katılıp bütün yapı üzerinden tekerrür uygulanması mükerrer cezalandırma yaratabilir.

Danıştay 4. Dairesi, daha önce cezalandırılan zemin ve birinci kat alanlarının yeniden hesaba katıldığı ve bütün bina üzerinden tekerrür uygulandığı olayda işlemin iptalini onamıştır. (Danıştay 4. Dairesi 2025/3035 E. 2025/4210 K. 02.07.2025 T.)

Büyükşehir ve ilçe belediyesinin aynı aykırılık hakkında iki ayrı ceza vermesi ihtimali de önceki karar, tutanak ve ölçüler karşılaştırılarak incelenmelidir. Danıştay 6. Dairesi, aynı aykırılık için ikinci cezaya imkân bulunmadığını; fakat önce muhatabın, yetkinin, miktarın ve mükerrerliğin gerekli bilgi ve belgelerle araştırılması gerektiğini belirtmiştir. (Danıştay 6. Dairesi 2019/13725 E. 2022/2928 K. 10.03.2022 T.)

42. maddenin üçüncü fıkrasındaki bir aylık ön koşula uyulmaması

42. maddenin ikinci fıkrasındaki inşaî faaliyet cezası ile 32. maddedeki yükümlülüklerin yerine getirilmemesine bağlı maktu ceza aynı değildir. Üçüncü fıkra uyarınca ceza verilecekse, kişiye 32. madde kapsamındaki yükümlülükleri yerine getirmesi için tanınan süre dolmalıdır.

“Davacıya tanınan bir aylık süre beklenilmeden […] verilen para cezasında hukuka uyarlık bulunmadığından…”(Danıştay 6. Dairesi 2019/18396 E. 2020/13120 K. 17.12.2020 T.)

Bu ayrım, 42/2 cezasının da her zaman bir ay beklenmeden verilemeyeceği anlamına gelmez. İkinci fıkra aykırı inşaî fiile; üçüncü fıkra ise kanunda sayılan yükümlülüklerin süresinde yerine getirilmemesine dayanır.

42/2-(ç) bilgilendirmesinin yapılmaması

İlave cezanın bir ay içinde uygun hâle getirme şartıyla tahsil edilmeyeceği açıkça bildirilmelidir. Danıştay kararlarında bu uyarının yokluğu, (ç) bendi yönünden iptal sebebi kabul edilmiştir. Bu nedenle yalnız hesap rakamı değil, encümen kararı ve tebligatın metni de dosyaya alınmalıdır.

Yanlış kanun veya yanlış sorumluluk statüsünün uygulanması

Yapı denetim şirketine “fenni mesul” denilerek 3194 sayılı Kanun cezası verilmesi; özel kanun olan 4708 sayılı Kanun’daki yaptırım ve içtima hükümleri dikkate alınmadan işlem kurulması hukuka aykırılık doğurabilir. Aynı şekilde müteahhit, şantiye şefi, proje müellifi ve fenni mesulün sorumlulukları birbirine karıştırılmamalıdır.

Sebep ve hukuki dayanağın belirsiz olması

Encümen kararında hangi fıkra ve bent uyarınca hangi tutarın verildiği; temel ceza, her artırım ve ilave ceza ayrı ayrı görülebilmelidir. Yalnız “3194 sayılı Kanun’un 42. maddesi” denilmesi bazı olaylarda ek hesap cetveliyle birlikte yeterli görülebilse de, farklı yaptırım fıkraları birbirine karışıyorsa ve yargısal denetim yapılamıyorsa belirlilik ve kanuni idare ilkeleri yönünden sorun doğar.

Ruhsata tabi olmayan basit tamir veya tadilat için ceza verilmesi

Önce imalatın 3194 sayılı Kanun anlamında “yapı” veya ruhsat gerektiren esaslı tadilat olup olmadığı belirlenmelidir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, yerel imar yönetmeliği, plan notları, ruhsat eki projeler ve taşıyıcı sisteme etki birlikte incelenmeden “kaçak yapı” sonucu kurulamaz.

Lehe kanun ve zaman bakımından uygulama hatası

İdari para cezalarında fiilin gerçekleştiği tarih, tespit tarihi, işlem tarihi ve lehe kanun değişikliği birbirinden ayrılmalıdır. Sonradan yürürlüğe giren ağırlaştırıcı düzenleme geçmiş fiile uygulanamaz; kesinleşmemiş yaptırımlarda lehe değişiklikler ayrıca değerlendirilir.

Soruşturma zamanaşımı

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. ve 20. maddeleri, özel kanunda aksine hüküm bulunmayan idari para cezalarında genel hükümler olarak gündeme gelir. Kanun; ceza tutarına göre üç, dört veya beş yıllık; nispi cezalarda sekiz yıllık soruşturma zamanaşımı düzenler. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa suç zamanaşımı hükmü uygulanabilir.

Ancak imar dosyasında başlangıç tarihi çoğu kez tartışmalıdır: yapının ne zaman tamamlandığı, devam eden yeni inşaî faaliyetin bulunup bulunmadığı ve hangi ceza kaleminin maktu ya da nispi olduğu araştırılmadan yalnız yapı yaşı üzerinden sonuç çıkarılamaz.

İmar para cezasına itiraz nereye yapılır?

Belediyeye idari başvuru zorunlu mu?

Hayır. İYUK m.11 uyarınca dava açmadan önce üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni işlem yapılması istenebilir. Bu yol isteğe bağlıdır.

Başvuru yapılacaksa dilekçede yalnız “itiraz ediyorum” denilmemeli; işlem tarihi ve sayısı, tebliğ tarihi, talep edilen sonuç ve her hukuka aykırılık açıkça yazılmalıdır. Başvurunun 60 günlük dava süresi içinde idare kayıtlarına girdiği ispatlanmalıdır. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru, kaçırılmış dava süresini yeniden başlatmaz.

Sulh ceza hâkimliğine mi, idare mahkemesine mi gidilir?

3194 sayılı Kanun uyarınca encümen kararıyla verilen imar para cezasının iptali, idari işlemin unsurlarının denetlenmesini gerektirir ve idare mahkemesinde görülür. Kabahatler Kanunu m.27’deki genel 15 günlük sulh ceza başvuru yolu bu özel işlem zincirinin yerine geçirilmemelidir. Üstelik aynı encümen kararında yıkım gibi idari yargının görev alanına giren kararlar da varsa Kabahatler Kanunu m.27/8, yaptırımın hukuka aykırılık iddialarının idari yargıda birlikte görülmesini düzenler.

İmar para cezasına karşı dava açma süresi kaç gündür?

Özel bir süre öngörülmemişse İYUK m.7 uyarınca idare mahkemesinde süre 60 gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen gün başlar. Tebligat evrakı, elektronik tebligat kayıtları ve encümen kararının eklerinin teslim edilip edilmediği mutlaka saklanmalıdır.

Üç ayrı tarihi birbirine karıştırmayın:

1. yapı tatil tutanağının yapıya asıldığı tarih;
2. encümen para cezası kararının ilgiliye yazılı tebliğ tarihi;
3. ödeme emrinin tebliğ tarihi.

Her işlem için süre ayrı değerlendirilir. Tebligat usulsüzse, öğrenme tarihi ve usulsüzlüğün davaya etkisi ayrıca açıklanmalıdır.Güvenli uygulama, “nasıl olsa tebligat usulsüz” varsayımıyla beklememek; fiilî öğrenmeden sonra en kısa sürede dava açmaktır.

Yetkili ve görevli mahkeme hangisidir?

Görevli mahkeme idare mahkemesidir. İYUK m.34 uyarınca imar, yıkım, ruhsat ve iskân gibi taşınmazlarla ilgili mevzuatın uygulanmasından doğan davalarda yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir. Davalı, para cezasını tesis eden idaredir. Encümen ayrı bir tüzel kişi olmadığından husumet belediye başkanlığına veya kararı tesis eden ilgili kamu tüzel kişiliğine yöneltilir. Birden fazla idarenin işlemi varsa her işlemin tesis edeni ayrı belirlenmelidir.

Dava dilekçesinde hangi işlemlerin iptali istenmelidir?

Dava konusu ve sonuç bölümü, dosyadaki gerçek işlem zincirine göre kurulmalıdır. Genellikle şunlar incelenir:

• tarih ve sayısı yazılı encümen para cezası kararı;
• varsa ayrı 42/2-(ç) kararı;
• yıkım kararı;
• kesin ve yürütülmesi zorunlu sonuç doğuruyorsa yapı tatil/mühürleme işlemi;
• tahsil aşamasına geçilmişse ödeme emri (ayrı süre ve sebeplerle);
• ödenen tutarın iadesi ve faiz talebinin usulî zemini.

Yapı tatil tutanağı bazen yalnız hazırlık/tespit işlemi, bazen mühürleme ve faaliyeti durdurma yönüyle kesin etki doğuran işlem olarak tartışılabilir. Bu nedenle her dosyada otomatik bir kalıp yerine, tutanağın doğurduğu hukuki sonuç ve tebliğ tarihi incelenmelidir.

Dava açarken hangi belgelere ihtiyaç vardır?

İlk gün toplanması gerekenler

• tebligat zarfı, elektronik tebligat kaydı ve tebliğ mazbatası;
• encümen kararının tam ve ekli örneği;
• yapı tatil tutanağı, kroki ve fotoğraflar;
• imar para cezası hesap cetveli/raporu;
• yapı ruhsatı, tadilat ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi;
• onaylı mimari, statik ve ilgili tesisat projeleri;
• tapu kayıtları ve taşınmazın devir tarihçesi;
• kira, kat karşılığı inşaat, eser veya yüklenici sözleşmeleri;
• yapı denetim hizmet sözleşmesi ve denetim kayıtları;
• aykırılığın yapım tarihini gösteren fotoğraf, uydu görüntüsü, ilan, ekspertiz ve faturalar;
• daha önce aynı yapı/imalat için düzenlenen tutanak ve cezalar;
• emlak vergisine esas asgari metrekare birim değer belgesi;
• tespit tarihinde geçerli yapı sınıfı/grubu ve birim fiyat listesi;
• ödeme yapıldıysa makbuz, tahsilat fişi ve varsa ihtirazi kayıt.

Teknik incelemede sorulması gerekenler

1. İmalat ruhsata tabi midir, yoksa basit tamir/tadilat mıdır?
2. Ruhsat veya projenin tam olarak hangi kısmına aykırıdır?
3. Aykırılığa konu alan kaç metrekaredir?
4. Aykırılıktan etkilenen alan neden daha geniş veya daha dardır?
5. Yapı sınıfı ve grubu tespit tarihinde doğru mudur?
6. Hesap (a) bendiyle mi, (b) bendiyle mi yapılmalıdır?
7. Her artırımın olgusal ve hukuki şartı gerçekleşmiş midir?
8. 42/2-(ç) alanı ve emlak vergisi birim değeri doğru mudur?
9. Aynı imalat daha önce cezalandırılmış mıdır?
10. Muhatap aykırılığı gerçekten yapan/yaptıran kişi midir?

Yürütmenin durdurulması nasıl talep edilir?

İYUK m.27 uyarınca iki şart birlikte gösterilmelidir:

– işlemin açıkça hukuka aykırı olması;

– uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması.

“Ceza yüksek” demek tek başına yeterli değildir. Dilekçede örneğin hesap cetvelinin bulunmaması, açık ölçüm çelişkisi, yanlış muhatap, daha önce cezalandırılan aynı alan, kanunda olmayan yapı grubu veya zorunlu 42/2-(ç) uyarısının yokluğu belgeyle gösterilmelidir. Zarar yönünden de ödeme emri, haciz riski, işletme sermayesi üzerindeki somut etki, teminat/finansman ilişkileri veya uygulanmakla etkisi tükenecek sonuçlar açıklanmalıdır.

Dava açılması işlemin yürütmesini kendiliğinden durdurmadığı için yürütmenin durdurulması talebi, dava dilekçesinin bağımsız ve gerekçeli bir bölümü olmalıdır.

İmar para cezası ödenirse dava hakkı kaybolur mu?

Kabahatler Kanunu m.17’ye göre, özel ödeme süresi bulunmayan idari para cezaları tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir; ödeme süresinde ödeme hâlinde yüzde 25 indirim uygulanır. Kanun, ödemenin başvuru hakkını etkilemeyeceğini de açıkça düzenler. Dolayısıyla indirimli ödeme, imar para cezasının iptali davasından vazgeçme anlamına gelmez.

Yine de makbuz, hesap dökümü ve hangi karar için ne kadar ödendiği saklanmalıdır. Dava dilekçesinde iptal yanında ödenen tutarın iadesine ilişkin talebin nasıl kurulacağı; işlemin iptali sonrası idareye başvuru ve tam yargı yolu somut dosyaya göre değerlendirilmelidir. Danıştay’ın iptal edilen ve indirimli ödenen imar cezasının yasal faiziyle iadesini uygun bulduğu kararlar vardır.(Danıştay 6. Dairesi 2019/10289 E. 2020/11223 K. 19.11.2020 T.)

İmar para cezası ödenmezse ne olur?

Kesinleşen kamu alacağı için 6183 sayılı Kanun uyarınca ödeme emri ve cebren tahsil işlemleri gündeme gelebilir. Ödeme emrine karşı dava süresi, para cezasının iptal davasındaki 60 günlük süreden farklıdır ve çok daha kısadır. Ödeme emri davasındaki savunma sebepleri de sınırlıdır. Bu nedenle encümen kararına karşı dava süresinin geçirilip yalnız ödeme emrinin beklenmesi ciddi hak kaybı yaratabilir.

İmar para cezasına karşı iptal davası açılırken sık yapılan hatalar

• belediyeye sunulan her dilekçenin dava süresini durduracağını sanmak;
• 60 günlük süre geçtikten sonra dava açmak,
• yalnız encümen kararına bakıp yapı tatil tutanağı ve hesap cetvelini istememek;
• malik ile “yapı sahibi”ni otomatik olarak aynı kişi kabul etmek;
• aykırılığa konu alan ile aykırılıktan etkilenen alanı karıştırmak;
• 42/2-(a), (b), (c) ve (ç) kalemlerini tek toplam rakam olarak incelemek;
• eski ve yeni ceza tutanaklarını karşılaştırmayıp mükerrerliği kaçırmak;
• 42/2 ve 42/3 cezalarının ön koşullarını birbirine karıştırmak;
• yürütmenin durdurulması istemini gerekçelendirmemek,

Uygulamada belediyelerin en sık yaptığı hatalar tablosu

SIK SORULAN SORULAR

İmar para cezasına itiraz süresi kaç gündür?

İdare mahkemesinde iptal davası için genel süre, encümen kararının usulüne uygun tebliğini izleyen günden itibaren 60 gündür. İYUK m.11 başvurusu bu süre içinde yapılırsa süreyi durdurabilir; geç başvuru süreyi canlandırmaz.

İmar para cezasına itiraz nereye yapılır?

Zorunlu olmayan idari başvuru, İYUK m.11 çerçevesinde üst makama; üst makam yoksa işlemi yapan makama yöneltilir. İptal davası ise taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır.

İmar para cezası ile yıkım kararına birlikte dava açılabilir mi?

Aynı yapı ve işlem zincirine dayanıyorsa birlikte dava edilmesi mümkün olabilir. Ancak her işlemin tarih ve sayısı, tebliği, iptal sebepleri ve yürütmenin durdurulması gerekçesi ayrı gösterilmelidir.

Yapı tatil tutanağı olmadan para cezası verilebilir mi?

Ceza için aykırı yapının, ölçülerin ve gerekli hesap unsurlarının yargısal denetime elverişli bir tespitle ortaya konulması gerekir. Uygulamada 32. maddeye uygun yapı tatil tutanağı temel belgedir. Tutanak yoksa veya yaptırıma dayanak olamayacak kadar belirsizse işlem ciddi biçimde sakatlanabilir.

Sonradan satın aldığım kaçak bölüm için bana ceza kesilir mi?

Salt malik olmak yeterli değildir; aykırı imalatı yapan veya yaptıran araştırılmalıdır. Satın alma öncesindeki aykırılığı gösteren deliller sunulmalıdır. Satın alma sonrasında devam veya yeni imalat varsa sonuç değişebilir.

İmar para cezasında yüzde 25 indirim var mı?

Kabahatler Kanunu’nun genel hükmüne göre ödeme süresi içinde ödemede yüzde 25 indirim uygulanır ve ödeme dava hakkını ortadan kaldırmaz. Somut ceza kararındaki ödeme ve tahsil bilgileri ayrıca kontrol edilmelidir.

Aykırılık bir ay içinde giderilirse cezanın tamamı silinir mi?

Hayır. 3194 sayılı Kanun m.42/2-(ç), şartları gerçekleşirse yalnız o bent uyarınca eklenen ilave tutarın tahsil edilmemesini düzenler. Temel ceza ve artırımlar kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Belediyenin on iş gününü geçirmesi cezayı kesin olarak iptal ettirir mi?

Bu süre kanunda açıkça yer almakla birlikte, salt sürenin geçirilmesinin sonucu güncel içtihat ve somut işlem zinciriyle birlikte değerlendirilmelidir. Dava yalnız bu sebebe bağlanmamalı; muhatap, tutanak, hesap, yetki ve tebligat da incelenmelidir.

İmar para cezasında zamanaşımı var mı?

Kabahatler Kanunu’nun genel soruşturma zamanaşımı hükümleri gündeme gelebilir. Fakat sürenin uzunluğu ve başlangıcı cezanın niteliği, tutarı, fiilin tarihi, devam eden faaliyetin bulunup bulunmadığı ve fiilin aynı zamanda suç oluşturup oluşturmadığına göre değişebilir.

Son Söz

İmar para cezasına karşı etkili dava, tek bir genel “itiraz dilekçesi” ile değil; tebliğ-yetki-muhatap-tespit-proje-alan-sınıf-artırım-ilave ceza-mükerrerlik-tahsil zincirinin tamamının incelenmesiyle hazırlanır. En kritik ilk adım, 60 günlük süreyi güvenceye almak ve idarenin tüm işlem dosyasını gecikmeden temin etmektir. Somut dosyada özellikle encümen kararı, yapı tatil tutanağı, kroki, hesap cetveli ve onaylı projeler birlikte karşılaştırılmalıdır. Ceza ödenmiş veya ödeme emri düzenlenmiş olsa bile, uygulanacak hukuki yol ve süre ayrıca belirlenmelidir. İmar para cezasının hukuka aykırı olarak kesildiğini düşünüyorsanız mutlaka bir imar avukatına danışın.

İmar Hukukunda Yapı ve Yapı Ruhsatı yazımızı da okuyabilirsiniz.

İlgili rehber: Taşınmazı edinmeden önce belediye dosyası, tapu takyidatları ve fiilî durumun birlikte incelenmesi için gayrimenkul alırken dikkat edilecek hukuki kontrolleri inceleyebilirsiniz.