Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Cezası (Çekte Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçu) – Çek Kanunu md. 5

Karşılıksız Çek Suçunda İlk Olarak Ne Yapılmalı?

Karşılıksız çıkan her çek, tek başına mahkûmiyet için yeterli değildir. Çekin kanuni süresinde bankaya ibraz edilmesi, çek hakkında usulüne uygun “karşılıksızdır” işlemi yapılması, şikâyetin yetkili hamil tarafından süresinde gerçekleştirilmesi ve ibraz tarihinde çek karşılığını hesapta bulundurmakla yükümlü kişinin doğru belirlenmesi gerekir.

Kanundaki suçun adı, “çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme”dir. Uygulamada karşılıksız çek suçu, karşılıksız çek düzenleme veya keşide etme suçu ve Çek Kanunu’na muhalefet ifadeleri de kullanılır. Düzenleme Türk Ceza Kanunu’nda değil, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesindedir.

Elinde karşılıksız çek bulunan hamil için ilk mesele, hak düşürücü süre dolmadan doğru icra ceza mahkemesine başvurmaktır. Hakkında şikâyet bulunan kişi içinse şikâyet dilekçesi, tebligat, çekin ön ve arka yüzü, ibraz tarihi, banka ve takas kayıtları, şirket yetki belgeleri ile varsa ödeme evrakı birlikte incelenmelidir.

Hakkınızda Karşılıksız Çek Şikâyeti Varsa

Önce şikâyet dilekçesi, tensip zaptı ve duruşma evrakını alın. Her çek bakımından şu sorulara ayrı ayrı cevap verin:

• Çek, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni süresinde ibraz edilmiş mi?
• Banka veya takas odası kayıtlarında “karşılıksızdır” işlemi ve karşılıksız kalan tutar açık mı?
• Şikâyetçi, ciro zincirine göre yetkili hamil mi?
• Şikâyet, öğrenmeden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde yapılmış mı?
• İbraz tarihinde çek karşılığını hesapta bulundurmakla yükümlü kişi siz misiniz?
• Şirketin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi ayrıca belirlenmiş mi?
• Bankanın ödemekle yükümlü olduğu tutar düşülmüş mü?
• Çek bedeli, etkin pişmanlık için gereken faizle birlikte tamamen ödenmiş mi?
• Duruşma davetiyesi ve diğer tebligatlar usulüne uygun mu?

Sadece çeki kimin imzaladığına bakılarak ceza sorumlusu belirlenemez. Özellikle şirket çeklerinde ibraz tarihindeki görev, mali işler sorumluluğu, yönetim organı kararları ve ticaret sicili kayıtları birlikte değerlendirilir.

Elinizde Karşılıksız Çek Varsa

Çekin aslını, ön ve arka yüz görüntülerini, banka kaydını ve varsa kısmi ödeme belgesini saklayın. Banka kısmi ödeme yaptığında, çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisini hamile vermelidir. Bu belge hem ceza şikâyeti hem de kambiyo takibi bakımından önem taşır.

Özellikle şu tarihleri kesinleştirin:

• çekte yazılı düzenleme tarihi,
• bankaya veya takas odasına ibraz tarihi,
• karşılıksızlığı öğrendiğiniz tarih,
• bankanın sorumluluk tutarını istediğiniz tarih,
• varsa ödeme, ciro ve protesto yerine geçen tespit tarihleri.

Ceza şikâyeti ile alacağın tahsili farklı yollardır. Şikâyet yaptırım uygulanmasını, icra takibi ise para alacağının tahsilini amaçlar. Şartları varsa ikisi aynı dönemde yürütülebilir.

Karşılıksız Çek Suçu Nedir?

5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesine göre karşılıksız çek suçu; çekin, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulması ve çek hakkında “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesiyle gündeme gelir. Yargılama hamilin şikâyeti üzerine yapılır.

Ceza sorumluluğunun odağında yalnız çekin geçmişte kim tarafından imzalandığı yoktur. Esas mesele, ibraz tarihinde çek karşılığını ilgili banka hesabında bulundurmakla yükümlü gerçek kişidir. Çekin düzenlenmesiyle bankaya ibrazı arasında şirket yönetimi veya görev dağılımı değişmişse bu durum ayrıca araştırılmalıdır.

Karşılıksız Çek Suçunun Şartları Nelerdir?

Çek Kanuni Süresinde İbraz Edilmelidir

Türk Ticaret Kanunu’nun 796. maddesine göre çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün; başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhatap bankaya ibraz edilmelidir. Başka bir ülkede düzenlenen çeklerde, düzenlenme ve ödeme yerinin aynı veya farklı kıtada olmasına göre bir ya da üç aylık süre uygulanır. Süre, çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar. Çekin takas odasına sunulması da ödeme için ibraz yerine geçer.

Kanuni süreden sonra ibraz, çekten doğan her hakkı aynı biçimde ortadan kaldırmaz. Ancak ceza sorumluluğu ve kambiyo başvuru hakları bakımından ciddi sonuç doğurur. Bu nedenle düzenleme ve ödeme yerleri ile süre başlangıcı somut çek üzerinden hesaplanmalıdır.

İleri Tarihli Çek Erken İbraz Edilebilir mi?

5941 sayılı Kanun’un geçici 3. maddesindeki süre, 7566 sayılı Kanun ile 31 Aralık 2028’e uzatılmıştır. Bu tarihe kadar, çekte yazılı düzenleme tarihinden önce yapılan ibraz geçersizdir. Dolayısıyla ileri tarihli bir çek bakımından kanuni ibraz ve suç tarihi değerlendirilirken çekin üzerinde yazılı tarih esas alınır.

Bu geçiş hükmü ileride yeniden değiştirilebilir. 31 Aralık 2028’e yaklaşan veya bu tarihten sonraki olaylarda güncel metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Banka Karşılıksızdır İşlemi Yapmalıdır

Hamilin talebi üzerine banka; ibraz tarihini, hesap durumunu, hesaptaki kısmi karşılığı, kendi kanuni sorumluluğu kapsamında ödediği tutarı ve karşılıksız kalan miktarı çek üzerine kaydeder. Hamilin imzası da işlem bakımından önemlidir. Çekin takas yoluyla sunulması hâlinde takas kayıtları, banka cevabı ve çek görüntüsü birlikte değerlendirilir.

Arka yüzde yalnız “karşılığı yoktur” gibi eksik bir ibare bulunması her dosyada doğrudan beraat sonucu doğurmaz. İcra ceza mahkemesi çek arkasından anlaşılamayan bazı hususları banka ve takas kayıtlarından araştırabilir. Bununla birlikte kanuni ibrazın veya “karşılıksızdır” işleminin hiç bulunmaması başka bir meseledir. Savunma veya şikâyet yalnız tek satırlık banka kaşesine değil, tüm banka kayıtlarına dayanmalıdır.

Şikâyeti Yetkili Hamil Yapmalıdır

Şikâyet hakkı hamile aittir. Emre yazılı çeklerde hamil sıfatının, birbirine bağlı ve geçerli cirolardan anlaşılması gerekir. Cirosu iptal edilmiş, ciro zinciri kopuk veya çek üzerindeki hakkını başka şekilde devretmiş kişinin şikâyet hakkı ayrıca tartışılır.

Bu incelemede yalnız çekin kimin elinde bulunduğuna bakılmaz. Çekin ön ve arka yüzü, cirolar, silsiledeki çizimler, tahsil cirosu ve varsa devir belgeleri birlikte ele alınır.

Karşılıksız Çekten Kim Sorumludur?

Çek hesabı sahibi gerçek kişiyse, karşılığı hesapta bulundurma yükümlülüğü kural olarak hesap sahibine aittir. Gerçek kişi, kendi adına çek düzenlemek üzere temsilci veya vekil tayin etmiş olsa dahi çek hesabı sahibi olmanın doğurduğu hukukî ve cezai sorumluluğu ortadan kalkmaz.

Hesap bir tüzel kişiye aitse tüzel kişiye ceza verilemez. Ceza sorumlusu gerçek kişi şu sırayla belirlenir:

1. Tüzel kişinin mali işlerini yürütmekle görevlendirilmiş bir yönetim organı üyesi varsa bu kişi değerlendirilir.
2. Böyle bir belirleme yapılmamışsa yönetim organını oluşturan gerçek kişi veya kişiler değerlendirilir.

Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı ise ceza sorumluluğundan daha geniş bir çevreyi etkileyebilir. Kanundaki koşullara göre çek hesabı sahibi tüzel kişi, tüzel kişi adına çek düzenleyenler, yönetim organı ve ticaret siciline tescil edilen şirket yetkilileri hakkında da yasak kararı verilebilir.

Şirket Yetkilisi Değişmişse Sorumluluk Kime Aittir?

Şirket çekinde yalnız imza sirküsüne veya çek üzerindeki imzaya bakılarak sonuca gidilmemelidir. İbraz tarihinde kimin mali işlerden sorumlu olduğu; şirket sözleşmesi, genel kurul veya yönetim organı kararları, görevden ayrılma belgeleri, ticaret sicili kayıtları ve şirket içi yetki düzeniyle belirlenir.

Yargıtay, şirket yönetimindeki değişikliğin tescil ve ilanının bildirici nitelikte olabileceğini, şikâyet dilekçesinde sorumlu gerçek kişinin adı yazılmamış olsa bile icra ceza mahkemesinin ibraz tarihinde mali işlerden sorumlu kişiyi araştırması gerektiğini kabul etmiştir. Bu nedenle şikâyetçinin şirketin iç görev dağılımını baştan bilememesi davanın doğrudan reddini gerektirmez; aynı şekilde sicilde eski kaydın bulunması da görevden ayrılan kişiyi her durumda sorumlu yapmaz. (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2023/15713 E., 2024/5764 K., 22.05.2024)

Karşılıksız Çek Şikâyet Süresi Ne Kadardır?

Karşılıksız çek şikâyet süresi, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıldır. Bunlar hak düşürücü sürelerdir. Süresinden sonra yapılan şikâyette şikâyet hakkının düşürülmesi gerekir.

Öğrenme tarihi çoğu dosyada karşılıksızlık işleminin yapıldığı ibraz tarihidir. Fakat her zaman böyle olmak zorunda değildir. Bankaya verilen dilekçe, bankanın kanuni sorumluluk tutarının istenmesi, takas kaydı veya başka bir belge daha erken öğrenmeyi gösterebilir.

Yargıtay’ın 2025 tarihli bir kararında, şikâyetçinin bankanın sorumluluk tutarını istediği dilekçe tarihi öğrenme tarihi sayılmış; bu tarihten üç aydan fazla sonra yapılan şikâyet nedeniyle şikâyet hakkı düşürülmüştür. (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2023/15644 E., 2025/5270 K., 14.04.2025)

Sürenin son günü yalnız kabaca takvim sayılarak belirlenmemelidir. Fiilin tarihi, öğrenmeyi gösteren ilk belge ve süre hesabına etki eden usul kuralları birlikte incelenmelidir.

Karşılıksız Çek Şikâyeti Nereye ve Nasıl Yapılır?

Karşılıksız çek şikâyeti, özel usule tabi olarak icra ceza mahkemesine yapılır. Süreç, savcının soruşturma yürütüp iddianame düzenlediği klasik ceza davası gibi başlamaz. Karşılıksız çek yetkili mahkeme bakımından kanun seçimlik yerler öngörür.

Şikâyet şu yerlerden birindeki icra ceza mahkemesine yapılabilir:

• çekin tahsil amacıyla bankaya ibraz edildiği yer,
• çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer,
• hesap sahibinin yerleşim yeri,
• şikâyetçinin yerleşim yeri.

Yanlış mahkemeye başvuru, özellikle üç aylık sürenin sonuna yaklaşılmışsa hak kaybı yaratabilir. Dilekçenin görevli ve yetkili icra ceza mahkemesine süresinde verilmesi güvenli yoldur.

Karşılıksız Çek Şikâyet Dilekçesinde Neler Bulunmalı?

Karşılıksız çek şikâyet dilekçesi hazırlanırken her çek ayrı gösterilmeli; banka, şube, hesap, çek seri numarası, düzenleme ve ibraz tarihleri, çek bedeli, karşılıksız kalan tutar, ciro zinciri ve öğrenme tarihi açıklanmalıdır. Şirket çeki söz konusuysa hesap sahibi tüzel kişi ve bilinen yetki kayıtları belirtilmelidir. Sorumlu gerçek kişinin adı bilinmiyorsa bunun araştırılması açıkça istenebilir.

Dilekçeye dosyanın durumuna göre şu belgeler eklenir:

• çekin aslı veya kanunen kullanılabilecek onaylı örneği,
• çekin ön ve arka yüz görüntüsü,
• banka veya takas kayıtları,
• kısmi ödeme ve banka sorumluluk tutarı belgesi,
• ciro zincirini ve hamil sıfatını gösteren belgeler,
• öğrenme tarihini gösteren yazışmalar,
• şirket ve ticaret sicili kayıtları.

Şikâyetçi, belirlenen duruşmaya kendisi veya vekili aracılığıyla katılmalıdır. İcra ve İflas Kanunu’nun 349. maddesi uyarınca şikâyetçinin duruşmaya gelmemesi ve vekil de göndermemesi şikâyet hakkının düşmesine yol açabilir.

Karşılıksız Çek Cezası Nedir?

Mahkeme, her bir çek için bin beş yüz güne kadar adlî para cezasına hükmedebilir. Karşılıksız çek cezası olarak verilen adlî para cezası, çekin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Bankanın kanuni sorumluluğu kapsamında ödediği ve hesaptaki kısmi karşılıktan karşılanan tutarlar bu hesapta dikkate alınır.

Burada önemli bir ayrım vardır. Adlî para cezasının alt sınırı hesaplanırken karşılıksız kalan çek tutarı esas alınır; ticari temerrüt faizi ile takip ve yargılama giderleri alt sınıra eklenmez. Buna karşılık etkin pişmanlıkla davanın veya kesinleşmiş hükmün kaldırılması isteniyorsa faiz ödenmelidir.

Birden fazla çek varsa her çek ayrı suç ve ayrı yaptırım konusu olabilir. Her çekin ibrazı, banka işlemi, şikâyet süresi, karşılıksız kalan tutarı ve sorumlu kişisi tek tek incelenir.

Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verir. Yargılama sürerken de bu yasak koruma tedbiri olarak uygulanabilir. Bu suç bakımından ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümleri uygulanmaz.

Banka 2026 Yılında Ne Kadar Ödemekle Yükümlüdür?

TCMB düzenlemesine göre muhatap bankanın süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için ödemekle yükümlü olduğu güncel tutar, 30 Ocak 2026’dan itibaren 16.350 TL’dir. Hesapta kısmi karşılık bulunuyorsa bankanın tamamlayacağı miktar ve çekin basıldığı tarihe ilişkin geçiş kuralları ayrıca değerlendirilir. Bu tutar dönemsel olarak değiştiğinden, başvuru tarihinde güncel tebliğ kontrol edilmelidir.

Bankanın sorumluluk tutarı çek borçlusunun kalan borcunu sona erdirmez. Ödenen tutar çek bedelinden mahsup edilir; hamil, kalan bölüm için diğer hukukî yolları kullanabilir.

Karşılıksız Çek Nedeniyle Hapis Cezası Var mı?

Kanundaki ilk yaptırım adlî para cezasıdır. Ancak bu ceza ödenmezse, kamuya yararlı bir işte çalışma seçeneği uygulanmadan doğrudan hapse çevrilir. Bu nedenle karşılıksız çek hapis cezası, başlangıçta hükmedilen bağımsız bir hapis cezasından çok, ödenmeyen adlî para cezasının infaz sonucudur.

Adlî para cezası yerine çektirilen hapis bir hüküm bakımından üç yılı, birden fazla hüküm bakımından toplam beş yılı geçemez. Kural olarak adlî para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenmez ve koşullu salıverme uygulanmaz. Bununla birlikte 5275 sayılı Kanun’un 106/9. maddesi, aynı Kanun’un 16. maddesindeki sağlık nedeniyle infazın ertelenmesine ilişkin hükümleri saklı tutar. Bu yüzden somut sağlık durumu değerlendirilmeden “hiçbir koşulda erteleme olmaz” denilmesi doğru değildir.

Hükümlü, hapis sırasında kalan günlere karşılık gelen adlî para cezasını ödediğinde kalan süre için tahliye edilir. Çek alacaklısına yapılan ödeme ile Devlet Hazinesine ödenen adlî para cezası farklı borçlardır. Bununla birlikte çek bedelinin faizle birlikte tamamen ödenmesi, Çek Kanunu’nun 6. maddesindeki etkin pişmanlık yolunu açabilir.

Karşılıksız Çek Ödenirse Ne Olur?

“Karşılıksız çek ödenirse ne olur?” sorusunun cevabı, ödemenin kapsamına ve zamanına bağlıdır. Etkin pişmanlık için yalnız ana paranın değil, karşılıksız kalan çek bedelinin kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanuna göre ticari işlerde temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenmesi gerekir.

• Ödeme yargılama devam ederken tamamlanırsa mahkeme davanın düşmesine karar verir.
• Ödeme mahkûmiyet kesinleştikten sonra tamamlanırsa hüküm bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılır.
• Şikâyetçi şikâyetinden vazgeçerse de aynı hükümler uygulanır.

Yargıtay, çekin karşılıksız kalan ana parası ödense bile kanunun aradığı ticari temerrüt faizi tamamlanmadığında etkin pişmanlık koşullarının oluşmadığını kabul etmiştir. (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2023/17427 E., 2025/12342 K., 13.10.2025)

Ödeme yapılacaksa hesaplamanın hangi tarihten başladığı, uygulanan faiz oranı, ödeme yapılan kişi ve ödemenin hangi çeke ilişkin olduğu belgelenmelidir. Açıklamasız veya elden ödeme, daha sonra ispat sorunu doğurabilir.

Karşılıksız Çek Savunmasında Hangi Konular İncelenir?

Etkili bir karşılıksız çek savunması, yalnız “çeki ben imzalamadım” veya “şirketten ayrıldım” cümlesine dayanmaz. Dosyanın tamamı üzerinden şu başlıklar incelenir.

İbraz Süresi ve İleri Düzenleme Tarihi

Çek kanuni süre geçtikten sonra mı sunuldu? Çekte yazılı tarihten önce mi ibraz edildi? Düzenleme ve ödeme yerleri süreyi değiştiriyor mu? Takas odasına teslim tarihi nedir?

Karşılıksızlık İşlemi ve Banka Kayıtları

Çekin arkasındaki kayıt ile bankanın cevabı birbirini doğruluyor mu? Kısmi karşılık ve bankanın sorumluluk tutarı düşülmüş mü? Eksik şerh banka veya takas kayıtlarıyla tamamlanabilir mi? İşlemin hiç yapılmadığı ya da yalnız ödeme yasağı, imza uyumsuzluğu veya başka sebeple çekin ödenmediği bir durum mu var?

Şikâyet Hakkı ve Süresi

Şikâyetçi yetkili hamil mi? Ciro zinciri kesintisiz mi? Üç aylık ve bir yıllık süreler korunmuş mu? Bankaya daha önce yapılan başvuru veya ödeme talebi, öğrenmenin daha eski olduğunu gösteriyor mu?

İbraz Tarihindeki Sorumlu Kişi

Hesap gerçek kişiye mi, şirkete mi ait? Şirketin mali işlerinden sorumlu yönetim organı üyesi belirlenmiş mi? Görev değişikliği hangi tarihte gerçekleşmiş? Ticaret sicili kaydı ile şirket kararları ve fiilî görev durumu uyuşuyor mu?

Tebligat ve Savunma Hakkı

Duruşma günü usulüne uygun tebliğ edilmiş mi? Sanığın savunması alınmış mı? Yargıtay, usulsüz tebligatla sanığın savunması alınmadan mahkûmiyet kurulmasını savunma hakkının kısıtlanması sayarak bozma nedeni kabul etmiştir. (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2022/7252 E., 2024/3170 K., 25.03.2024)

Ödeme ve Şikâyetten Vazgeçme

Karşılıksız kalan tutar ticari temerrüt faiziyle tamamen ödenmiş mi? Ödeme belgesi mahkemeye sunulmuş mu? Şikâyetçi vazgeçmiş mi? Kesinleşmiş mahkûmiyet varsa hükmün sonuçlarının kaldırılması için hükmü veren mahkemeye başvurulmuş mu?

Bu başlıkların her biri her dosyada aynı sonucu doğurmaz. Çekin görüntüsü, banka cevabı, şirket kararları, ticaret sicili, ödeme kayıtları ve tebligat görülmeden kesin sonuca varmak sağlıklı değildir.

Konkordato Karşılıksız Çek Sorumluluğunu Kaldırır mı?

Konkordato başvurusu tek başına ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Çekin ne zaman düzenlenip teslim edildiği, geçici veya kesin mühletin ne zaman başladığı, çekin ne zaman ibraz edildiği ve çek hesabı üzerinde tasarruf yetkisinin yönetimde mi komisere mi bırakıldığı belirleyicidir.

Çek, konkordato süreci başladıktan sonra ibraz edilip karşılıksız kalmışsa; konkordato projesinin akıbeti ve mahkemenin yönetim yetkisine ilişkin ara kararları ceza dosyasını etkileyebilir. Yargıtay, ibrazdan önce verilmiş geçici mühlet bulunan bir dosyada konkordato yargılamasının ve hesap üzerindeki yetkilerin araştırılmadan mahkûmiyet kurulmasını hukuka aykırı bulmuştur. (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2023/17450 E., 2025/12344 K., 13.10.2025)

Buna karşılık çek “karşılıksızdır” işlemine tabi tutulduktan, yani suç tamamlandıktan sonra açılan konkordato davası kural olarak ceza yargılamasında bekletici sorun yapılmaz. Yargıtay 2025 tarihli başka bir kararında bu ayrımı vurgulamış; somut olayda sonradan açılan konkordato davasının beklenmesini gerektiren bir neden görmemiştir. (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2025/694 E., 2025/6966 K., 13.05.2025)

Bu nedenle “konkordato varsa ceza verilmez” ya da “konkordatonun hiçbir etkisi yoktur” şeklindeki iki uç yaklaşım da yanlıştır.

Karşılıksız Çek Nasıl Tahsil Edilir?

Karşılıksız çek nasıl tahsil edilir? sorusunda ceza şikâyeti ile alacak takibini ayırmak gerekir. Ceza şikâyeti borcun kendiliğinden tahsilini sağlamaz. Hamil, şartları varsa çeke özgü kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip başlatabilir; ayrıca bankanın kanunen ödemekle yükümlü olduğu tutarı talep edebilir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 808. maddesindeki şartlar gerçekleştiğinde hamil; düzenleyene, cirantalara, aval verenlere ve diğer çek borçlularına başvurabilir. Talep, ödenmeyen çek bedelinin yanında kanunun izin verdiği faiz, gider ve komisyonu da kapsayabilir.

Hamilin cirantalarla düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı çekten doğan başvurma hakları, kural olarak ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar. Temel ilişkiye dayalı alacak, sebepsiz zenginleşme veya başka bir talebin şartları ve süresi farklı olabilir.

Kambiyo takibi bakımından Pendik İcra Avukatı, şirket ve ticari ilişki boyutu için Pendik Ticari Avukat, ceza yargılaması yönünden Pendik Ceza Avukatı sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

Şikâyet Süresi ile Dava ve Ceza Zamanaşımı Aynı Şey mi?

Hayır. Üç aylık ve bir yıllık süre, şikâyet hakkına ilişkindir. Süresinde şikâyet yapılmamışsa daha uzun dava zamanaşımı süresinin bulunması eksikliği gidermez.

Süresinde şikâyetle başlayan yargılamada TCK’nın genel dava zamanaşımı hükümleri ayrıca uygulanır. Yalnız adlî para cezasını gerektiren bu suç bakımından temel dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır; kesilme hâlinde süre yeniden başlar ve kanundaki sınır içinde uzayabilir. Kesinleşen adlî para cezasında genel ceza zamanaşımı süresi on yıldır. Duruşma, hüküm, kanun yolu ve infaz işlemleri hesabı etkileyebileceğinden somut dosyanın safhası görülmeden yalnız yıl sayısına dayanılmamalıdır.

Karşılıksız Çek Kararına Karşı Kanun Yoluna Gidilebilir mi?

İcra ceza mahkemesinin suçtan dolayı verdiği hükümler bakımından Ceza Muhakemesi Kanunu’nun kanun yolu hükümleri uygulanır. Koruma tedbiri niteliğindeki çek düzenleme ve hesap açma yasağına itiraz ise özel kurala tabidir.

Kanun yolunun türü, süresi ve başvuru mercii kararın niteliğine ve tebliğ tarihine göre belirlenir. Özellikle yoklukta verilen veya usulsüz tebliğ edilen kararlarda tebliğ belgesi, kesinleşme şerhi ve UYAP kayıtları birlikte incelenmelidir. Kararda gösterilen süre bekletilmeden kontrol edilmelidir.

2026 Yılında Karşılıksız Çek Affı Var mı?

15 Ekim 2026 itibarıyla resmî kaynaklarda yürürlükte, bütün karşılıksız çek mahkûmiyetlerini kaldıran genel bir karşılıksız çek affı tespit edilmemiştir. Kanun teklifi, soru önergesi, siyasi açıklama veya basında “torba yasa” şeklinde yer alan beklenti, Resmî Gazete’de yayımlanmış kanun değildir.

Geçmişte belirli tarihlerdeki fiillere ilişkin geçici ödeme ve infaz düzenlemeleri yapılmış olması, bunların bugün bütün dosyalara uygulanacağı anlamına gelmez. Güncel durumda en önemli kalıcı yol, Çek Kanunu’nun 6. maddesindeki faizle tam ödeme veya şikâyetten vazgeçme hükümleridir. Olay tarihine özgü bir geçiş düzenlemesi ileri sürülüyorsa kapsam, son tarih ve ödeme şartları ayrıca kontrol edilmelidir.

Karşılıksız Çek Dosyasında Avukat Ne Yapar?

Hamil vekili bakımından ilk iş; karşılıksız çek şikâyet süresi, hamil sıfatı ve karşılıksız çek yetkili mahkeme seçeneklerini belirlemektir. Çek, ciro ve banka belgelerinin eksiksiz sunulması; ceza şikâyeti ile tahsil yolunun birbiriyle çelişmeden yürütülmesi gerekir.

Sanık müdafii bakımından tebligat ve duruşma takibi kadar, ibraz tarihindeki şirket kayıtlarının toplanması önemlidir. Banka ve takas kayıtlarının celbi, sorumlu gerçek kişinin belirlenmesi, süre ve hamil sıfatı itirazları, konkordato kararları ile ödeme seçeneği savunmanın ana parçalarıdır.

Çekin ön ve arka yüzü, banka belgesi, şikâyet veya mahkeme evrakı, şirket yetki kayıtları ve ödeme belgeleri birlikte incelendiğinde izlenecek yol daha sağlıklı belirlenebilir. Üç aylık süre veya yaklaşan duruşma varsa dosyadaki tarihler gecikmeden kontrol edilmelidir.

Karşılıksız Çek Hakkında Sık Sorulan Sorular

Karşılıksız çek cezası kaç yıldır?

Suç için başlangıçta yıl üzerinden hapis cezası verilmez. Her çek için bin beş yüz güne kadar adlî para cezasına hükmedilir. Ceza ödenmezse doğrudan hapse çevrilir; adlî para cezasından çevrilen hapis bir hükümde üç, birden fazla hükümde toplam beş yılı geçemez.

Karşılıksız çek şikâyet süresi bir yıl mıdır?

Yalnız “bir yıl” demek eksiktir. Şikâyet öğrenmeden itibaren üç ay içinde yapılmalı ve her hâlde fiilden itibaren bir yıllık üst süre aşılmamalıdır.

Savcılığa şikâyet etmek yeterli midir?

Hayır. Bu suç özel şikâyet usulüne tabidir ve dava icra ceza mahkemesinde görülür. Süresi içinde görevli ve yetkili mahkemeye usulüne uygun başvuru yapılmalıdır.

Şirket çekinden her zaman şirket müdürü mü sorumludur?

Hayır. Mali işleri yürütmekle görevlendirilmiş yönetim organı üyesi varsa öncelikle o kişi; böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişiler değerlendirilir. Esas alınan tarih çekin bankaya ibraz edildiği tarihtir.

Çeki imzalamayan şirket yetkilisi ceza alabilir mi?

İmza tek ölçüt değildir. Kanun, ibraz tarihinde çek karşılığını hesapta bulundurmakla yükümlü kişiyi esas alır. Buna karşılık o tarihten önce görevden ayrılan veya mali işlerden sorumlu olmayan kişi de bunu şirket kayıtlarıyla ortaya koyabilir.

Ana para ödenirse dava düşer mi?

Tek başına ana para yeterli olmayabilir. Etkin pişmanlık için karşılıksız kalan bedelin kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenmesi gerekir.

Birden fazla çek tek ceza mı doğurur?

Kural olarak her çek ayrı suç ve ayrı yaptırım konusu olur. Şikâyet süresi, ibraz işlemi ve karşılıksız kalan miktar her çek için ayrıca değerlendirilir.

Konkordato başvurusu cezayı durdurur mu?

Her durumda değil. Konkordatonun ibrazdan önce mi sonra mı başladığı ve çek hesabı üzerindeki tasarruf yetkisinin kimde olduğu belirleyicidir.

Banka çek bedelinin tamamını öder mi?

Hesapta yeterli karşılık yoksa banka kanun ve tebliğdeki sınırlı sorumluluk tutarını öder. 30 Ocak 2026’dan itibaren güncel tutar her yaprak için 16.350 TL’dir; çekin basım tarihi ve somut koşullar kontrol edilmelidir. Kalan alacak çek borçlularından istenir.

Hem ceza şikâyeti hem icra takibi yapılabilir mi?

Şartları varsa evet. Ceza şikâyeti yaptırım, icra takibi tahsil amacı taşır. Çek aslı, onaylı örnek, kısmi ödeme ve banka belgelerinin iki süreç için birlikte planlanması gerekir.

Kaynaklarımız

Mevzuat

• 5941 sayılı Çek Kanunu m.3, m.5, m.6 ve geçici m.3
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.796, m.798, m.808, m.810 ve m.814
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.347 ve m.349-353
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.52, m.66-68
• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.16 ve m.106
• 7566 sayılı Kanun m.31 ve m.38
• TCMB 2010/2 sayılı Tebliğ ve 2026/4 sayılı değişiklik

Yargı Kararları

• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2023/15713 E., 2024/5764 K., 22.05.2024
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2023/15644 E., 2025/5270 K., 14.04.2025
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2023/17427 E., 2025/12342 K., 13.10.2025
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2023/17450 E., 2025/12344 K., 13.10.2025
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2025/694 E., 2025/6966 K., 13.05.2025
• Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 2022/7252 E., 2024/3170 K., 25.03.2024

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın tarihleri, çekin niteliği, tarafların sıfatı ve dosyanın bulunduğu aşama sonucu değiştirebilir.