TCK 151-152 Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası: Şikâyet, Uzlaşma ve Zararın Giderilmesi

Mala zarar verme suçu nedir ve hangi davranışlarla oluşur?

Başkasına ait bir eşyayı veya taşınmazı kasten kırmak, bozmak, kullanılmaz hâle getirmek, yok etmek, yıkmak ya da kirletmek mala zarar verme suçu oluşturabilir. 

TCK m.151’deki temel biçim için dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörülür. Ancak olayın kamu malına, belirli tesislere veya dikili ağaçlara yönelmesi ya da yakma ve patlayıcı kullanma gibi yöntemlerle işlenmesi daha ağır sonuçlar doğurur. Şikâyet, uzlaştırma ve zararın giderilmesinin sonucu da fiilin TCK m.151 mi yoksa m.152 kapsamında mı kaldığına göre değişir.

Mala zarar verme

TCK Madde 151- (1) Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

(2) Haklı bir neden olmaksızın, sahipli hayvanı öldüren, işe yaramayacak hale getiren veya değerinin azalmasına neden olan kişi hakkında yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.

Mala zarar vermenin nitelikli halleri 

TCK Madde 152- (1) Mala zarar verme suçunun; 

a) Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya hakkında, 

b) Yangına, sel ve taşkına, kazaya ve diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş her türlü eşya veya tesis hakkında, 

c) Devlet ormanı statüsündeki yerler hariç, nerede olursa olsun, her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu hakkında, 

d) Sulamaya, içme sularının sağlanmasına veya afetlerden korumaya yarayan tesisler hakkında, 

e) Grev veya lokavt hallerinde işverenlerin veya işçilerin veya işveren veya işçi sendika veya konfederasyonlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında, 

f) Siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında, 

g) Sona ermiş olsa bile, görevinden ötürü öç almak amacıyla bir kamu görevlisinin zararına olarak, İşlenmesi halinde, fail hakkında bir yıldan altı yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. 

(2) Mala zarar verme suçunun; 

a) Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak, 

b) Toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak suretiyle, 

c) Radyasyona maruz bırakarak, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak, İşlenmesi halinde, verilecek ceza iki katına kadar artırılır.

Mala zarar verme suçu, başkasına ait taşınır veya taşınmaz bir mala yönelik kasıtlı ve hukuka aykırı müdahaleyi cezalandırır. Taşınır mal; telefon, araç, mobilya veya makine gibi yer değiştirebilen eşyadır. Ev, işyeri, arsa üzerindeki yapı ve duvar gibi yerinde sabit mallar ise taşınmazdır.

TCK m.151 altı farklı hareket sayar: yıkma, tahrip etme, yok etme, bozma, kullanılamaz hâle getirme ve kirletme. Malın bütünüyle ortadan kalkması gerekmez. Aracın aynasını kırmak, lastiklerini kesmek, bir makinenin çalışmasını engellemek, duvara çıkarılması ciddi emek veya masraf gerektiren boya sürmek ya da ekili ürünü tahrip etmek somut olayın koşullarına göre bu kapsama girebilir.

Her temas veya estetik değişiklik suç sayılmaz. Müdahalenin malın değerini, görünümünü ya da kullanım amacını önemsiz sayılamayacak ölçüde etkilemesi gerekir. Yargıtay, maddi değeri bulunmayan bir elektrik faturasının yırtıldığı olayda suçun konusuna ilişkin unsurun oluşmadığı sonucuna varmıştır. Bu karar, yalnız bir eşyanın yırtılmış veya atılmış olmasının mahkûmiyet için yeterli olmadığını; zarar gören şeyin niteliğinin ve olayın gerçek etkisinin incelenmesi gerektiğini gösterir (Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 2020/5899 E., 2023/5115 K., 20.06.2023).

Mala zarar verme suçunun oluşması için hangi şartlar gerekir?

Bir olayın TCK m.151 kapsamında değerlendirilebilmesi için öncelikle başkasına ait bir mal bulunmalıdır. Kişinin yalnız kendisine ait mala zarar vermesi bu suç tipini oluşturmaz. Paylı veya elbirliği mülkiyetinde ise malın tamamı üzerinde tek başına sınırsız tasarruf yetkisi yoktur. Ortaklardan biri diğer ortakların hakkını ihlal ederek ortak mala veya ürüne zarar verirse ceza sorumluluğu doğabilir. Ceza Genel Kurulu, iştirak hâlinde malik olunan tarlada diğer paydaşın ektiği ürünü traktörle süren kişinin eylemini bu çerçevede değerlendirmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2012/9-1473 E., 2013/62 K., 19.02.2013).

İkinci şart, kanunda sayılan hareketlerden biri ile zarar sonucu arasında bağlantı bulunmasıdır. Hasarın olaydan önce var olup olmadığı tartışmalıysa fotoğraf, kamera kaydı, servis veya ekspertiz raporu ve tanık anlatımları önem kazanır.

Üçüncü şart kasttır. Fail, malın başkasına ait olduğunu ve davranışının zarar doğuracağını bilerek hareket etmelidir. Zarar verme saiki ayrıca aranmaz. Öfke, intikam, şaka veya başka bir amaçla hareket edilmesi tek başına sonucu değiştirmez. Önemli olan kişinin davranışını ve muhtemel zarar sonucunu bilip istemesi veya bazı olaylarda bu sonucu öngörüp kabullenmesidir.

Son olarak fiilin hukuka aykırı olması gerekir. Mal sahibinin geçerli rızası, kanunun verdiği bir yetkinin usulüne uygun kullanılması, meşru savunma veya zorunluluk hâli değerlendirmeyi değiştirebilir. Örneğin araç içinde hayati tehlike altında kalan bir kişiyi kurtarmak için camın kırılması, TCK m.25’teki zorunluluk şartları varsa ceza sorumluluğu doğurmayabilir. Tehlikenin ağırlığı, başka kurtuluş yolunun bulunup bulunmadığı ve kullanılan aracın orantılılığı birlikte incelenir.

Mala zarar verme suçu taksirle işlenebilir mi?

Mala zarar verme suçu taksirle işlenebilir mi sorusunun cevabı hayırdır. Taksir, kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak istemediği bir sonuca yol açmasıdır. TCK m.151 yalnız kasten işlenen fiilleri kapsar. Bir aracın kontrolünü kaybedip başkasının duvarına çarpan kişi, salt bu nedenle TCK m.151’den cezalandırılmaz.

Bu durum zarar verenin hiçbir sorumluluğu bulunmadığı anlamına gelmez. İhmal sonucu verilen zarar için özel hukuk tazminatı gündeme gelebilir; olayın biçimine göre trafik güvenliğini tehlikeye sokma veya taksirle yangına neden olma gibi başka bir suç da araştırılabilir. Ceza soruşturmasında bu nedenle hasarın nasıl meydana geldiği ve failin sonucu isteyip istemediği ayrıntılı biçimde incelenir.

Mala zarar verme suçu cezası ne kadar?

Temel biçimde mala zarar verme suçu cezası, TCK m.151 uyarınca dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır. Kanundaki “veya” ifadesi önemlidir: mahkeme temel suç için hapis ile adlî para cezasından birini seçer. Hapis cezasını seçerse, TCK m.50/2 gereği bu hapis cezası ayrıca adlî para cezasına çevrilmez.

Adlî para cezasının herkes için geçerli sabit bir lira tutarı yoktur. Mahkeme önce gün sayısını, sonra kişinin ekonomik ve şahsi durumuna göre bir gün karşılığını belirler. TCK m.52’de genel sınırlar beş ile yedi yüz otuz gün ve gün başına 100 TL ile 500 TL olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle yalnız suç adını bilerek ödenecek kesin tutarı hesaplamak mümkün değildir.

Mahkeme somut cezayı belirlerken zararın ağırlığını, kullanılan yöntemi, kastın yoğunluğunu, failin geçmişini ve kanuni indirim veya artırım sebeplerini değerlendirir. Sonuç ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adlî para cezası ise, CMK m.231’deki diğer koşullar da gerçekleştiğinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması değerlendirilebilir. Hapis cezasının ertelenmesi için TCK m.51’deki şartlar ayrıca incelenir. Bu kurumlar suçun adı nedeniyle doğrudan uygulanmaz; sonuç ceza ve kişisel koşullar belirleyicidir.

Hangi durumlarda nitelikli mala zarar verme suçu oluşur?

Nitelikli mala zarar verme suçu, zarar verilen malın niteliği, hedef alınma nedeni veya kullanılan yöntem sebebiyle daha ağır yaptırıma bağlanmıştır. TCK m.152/1 uyarınca suç şu mallara karşı işlendiğinde bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası gündeme gelir:

• Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis ya da diğer eşyalar,
• Yangın, sel, taşkın, kaza ve diğer felaketlere karşı korunmaya ayrılmış eşya veya tesisler,
• Devlet ormanı statüsündeki yerler dışında kalan dikili ağaç, fidan veya bağ çubukları,
• Sulama, içme suyu sağlama veya afetlerden korunma tesisleri,
• Grev veya lokavt sırasında işverenlerin, işçilerin ya da bunların sendika ve konfederasyonlarının maliki olduğu veya kullandığı bina, tesis ve eşyalar,
• Siyasi partiler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının maliki olduğu veya kullandığı bina, tesis ve eşyalar,
• Görevi sona ermiş olsa bile, görevinden dolayı öç almak amacıyla bir kamu görevlisinin malı.

Bu bentlerden ilki, günlük dilde kamu malına zarar verme suçu olarak anılan olayların önemli bir bölümünü kapsar. Belediye otobüsü, park ekipmanı veya kamu hizmetinde kullanılan tesis zarar gördüğünde eşyanın kime ait olduğu ve gerçekten kamu hizmetine ayrılıp ayrılmadığı belgelerle belirlenmelidir.

Suç yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak; toprak kayması, çığ, sel ya da taşkına neden olarak; radyasyon, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak işlenirse verilecek ceza bir katına kadar artırılır. Fiil haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımı alanındaki kamu hizmetini geçici de olsa aksatırsa ayrıca yarısından iki katına kadar artırım uygulanabilir.

Gece vakti işlenme, TCK m.152’de nitelikli mala zarar verme suçu hâli olarak sayılmamıştır. Gece işlendiği için tek başına bu maddeye dayanarak artırım yapılamaz. Buna karşılık olay hırsızlık veya başka bir suçla birlikte gerçekleşmişse o suçun kendi hükümleri ayrıca değerlendirilir.

İbadethane, mezar ve mezarlık tesislerine yönelik zarar verme TCK m.153’te ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir. Bu alanlardaki olayları yalnız TCK m.152 listesi içinde değerlendirmek doğru olmaz.

Mala zarar verme suçu şikayete tabi mi?

Mala zarar verme suçu şikayete tabi mi sorusunun cevabı, suçun hukuki niteliğine göre değişir. TCK m.151’deki temel biçim mağdurun şikâyetine bağlıdır. Mağdur şikâyet etmezse soruşturma ve kovuşturma yürütülemez. Şikâyetten vazgeçme de, sanığın kabulü gibi kanuni şartlar çerçevesinde davanın düşmesine yol açabilir.

TCK m.152’deki nitelikli hâller şikâyete bağlı değildir. Savcılık fiili öğrendiğinde resen soruşturma yapabilir. Bu durumda mağdurun şikâyetçi olmaması veya daha sonra vazgeçmesi kamu davasını sona erdirmez. Aile içindeki bazı malvarlığı suçları için TCK m.167’de düzenlenen şahsi cezasızlık ve indirim hükümleri ayrıca saklıdır.

Mala zarar verme suçu şikayet süresi ne kadardır?

Temel biçimde mala zarar verme suçu şikayet süresi altı aydır. Bu süre, şikâyet hakkı bulunan kişinin hem fiili hem de failin kim olduğunu öğrendiği gün başlar. Altı aylık sürenin hesabında yalnız hasarın fark edildiği tarih değil, zarar veren kişinin ne zaman öğrenildiği de önem taşır.

Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü biçimde yapılabilir. Başvuruda olay tarihi, yer, zarar gören mal, şüphelinin bilinen kimlik bilgileri ve mevcut deliller açıkça gösterilmelidir. Kamera görüntülerinin kısa sürede silinme ihtimali varsa bunun özellikle belirtilmesi yararlı olur.

Altı aylık şikâyet süresi ile dava zamanaşımı aynı şey değildir. TCK m.151’deki temel biçimde genel dava zamanaşımı sekiz yıldır; ancak şikâyet süresi geçirilmişse sekiz yıllık süre içinde olmak tek başına soruşturma için yeterli olmaz. Nitelikli hâllerde uygulanacak zamanaşımı, artırım doğuran nitelikli durumlar da hesaba katılarak dosya özelinde belirlenmelidir.

Mala zarar verme suçu uzlaşmaya tabi mi?

Mala zarar verme suçu uzlaşmaya tabi mi sorusunda da temel ve nitelikli biçim ayrımı yapılır. TCK m.151 şikâyete bağlı olduğu için CMK m.253 uyarınca uzlaştırma kapsamındadır. Yeterli suç şüphesi bulunursa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Tarafların uzlaşması, kararlaştırılan edimin biçimine ve ne zaman yerine getirildiğine göre soruşturmanın veya kovuşturmanın sona ermesini sağlayabilir.

TCK m.152’deki nitelikli mala zarar verme suçu ise uzlaştırma kapsamında değildir. Ayrıca uzlaştırmaya tabi suç, aynı mağdura karşı uzlaştırma dışında kalan başka bir suçla birlikte işlenmişse CMK m.253/3’teki sınırlama gündeme gelir. Bu nedenle dosyada yalnız “mala zarar verme” ibaresinin bulunması, uzlaştırmanın mutlaka uygulanacağı anlamına gelmez; sevk maddesi ve birlikte işlendiği ileri sürülen diğer suçlar kontrol edilmelidir.

Mala zarar verme suçunda zarar giderilirse ne olur?

Mala zarar verme suçunda zararın giderilmesi üç farklı hukukî kurumla bağlantılı olabilir: uzlaşma, etkin pişmanlık ve tazminat. Bunlar aynı şey değildir.

Uzlaşmada taraflar, ceza dosyasının sonucunu etkileyen bir anlaşmaya varır. Etkin pişmanlıkta ise TCK m.168’deki koşullar çerçevesinde cezada indirim yapılır. Suç tamamlandıktan sonra, kovuşturma başlamadan önce failin pişmanlık göstererek zararı tamamen gidermesi hâlinde cezanın üçte ikisine kadarı; kovuşturma başladıktan sonra fakat hüküm verilmeden önce gidermesi hâlinde cezanın yarısına kadarı indirilebilir. Zarar kısmen giderilmişse mağdurun rızası gerekir.

Yalnız “ödemek istedim” demek her dosyada yeterli değildir. Ceza Genel Kurulu, etkin pişmanlığın gerçek bir pişmanlık ve zararın giderilmesi davranışı gerektirdiğini; mağdur ödemeyi kabul etmiyorsa somut koşullara göre bir ödeme noktası belirlenmesinin gündeme gelebileceğini açıklamıştır. İncelenen olayda verilen süreye rağmen ödeme yapılmaması sebebiyle etkin pişmanlık koşullarının oluşmadığı kabul edilmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2015/1185 E., 2016/398 K., 01.11.2016).

Zararın ödenmesi fiili geçmişten silmez. Ancak zamanında ve usulüne uygun giderim, uzlaşmanın konusu olabilir; etkin pişmanlık indirimi sağlayabilir; HAGB veya erteleme değerlendirmesinde de etkili olabilir. Ödemenin hangi dosya için, hangi zarar kalemlerine karşılık ve kimin tarafından yapıldığı yazılı belgeyle açıklanmalıdır.

Mala zarar vermede tutuklama olur mu?

Mala zarar vermede tutuklama kanunen bütünüyle dışlanmış değildir; fakat suç CMK m.100/3’teki katalog suçlar arasında yer almaz. Tutuklama için somut delillere dayanan kuvvetli suç şüphesiyle birlikte kaçma, delilleri yok etme veya tanık ve mağdur üzerinde baskı kurma gibi bir tutuklama nedeni bulunmalı, ayrıca tedbir ölçülü olmalıdır.

Temel suçun üst sınırı üç yıl olduğu için CMK m.100/4’teki iki yıllık yasak doğrudan uygulanmaz. Buna rağmen tutuklama bir ceza değil, istisnai bir koruma tedbiridir. Suçun niteliği, beklenen ceza, delillerin durumu ve adlî kontrolün yeterli olup olmayacağı somut dosyada değerlendirilir. “Bu suçta hiç tutuklama olmaz” veya “şikâyet varsa mutlaka tutuklama olur” biçimindeki genellemeler doğru değildir.

Mala zarar verme suçunda mağdur kimdir?

Mala zarar verme suçunda mağdur, kural olarak zarar verilen malın malikidir. Gerçek kişi, şirket, dernek, siyasi parti veya kamu kurumu somut olaya göre mağdur ya da suçtan zarar gören sıfatına sahip olabilir. Kiracı, rehin hakkı sahibi veya malı fiilen kullanan başka bir kişi bakımından şikâyet ve davaya katılma hakkı, mülkiyet ve kullanım ilişkisinin nasıl etkilendiğine göre ayrıca değerlendirilir.

Ortak mülkiyette her paydaş malın tamamı üzerinde diğer paydaşların haklarını yok sayarak hareket edemez. Bu nedenle “malda benim de payım var” savunması her olayda ceza sorumluluğunu kaldırmaz. Buna karşılık geçerli bir paylaşım anlaşması, kullanım hakkı veya mülkiyet konusunda kaçınılmaz hata iddiası kast değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

Hırsızlık sırasında mala zarar verilirse ayrıca ceza çıkar mı?

Hırsızlık ile mala zarar verme suçu birlikte işlendiğinde, zarar verilen mal ile çalınan malın aynı olup olmadığı önemlidir. Fail, çalmak istediği aracın kapısını kanırtıp kontak kablolarını keserek aynı aracı götürürse, zarar hırsızlık konusu aracın üzerinde kalır. Ceza Genel Kurulu bu olayda ayrıca mala zarar verme suçu kurulamayacağını, fiilin bütün olarak hırsızlık kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2013/686 E., 2014/19 K., 21.01.2014).

Buna karşılık evdeki telefonu çalmak için kapının kırılması veya araç içindeki çantayı almak için aracın camının parçalanması gibi olaylarda zarar verilen eşya ile çalınan eşya farklıdır. Bu durumda hırsızlığın yanında ayrıca mala zarar verme sorumluluğu gündeme gelebilir. Her olayda hareketlerin sayısı, suçların konusu ve failin amacı birlikte incelenmelidir.

Aile bireyinin malına zarar verilirse ceza verilir mi?

TCK m.167, bazı yakınlık ilişkilerinde şahsi cezasızlık veya ceza indirimi öngörür. Haklarında ayrılık kararı bulunmayan eşler, üstsoy ve altsoy, bu derecedeki kayın hısımları, evlat edinen ile evlatlık ve aynı konutta yaşayan kardeşler arasındaki bu bölüm suçlarında ilgili akraba hakkında ceza verilmez.

Ayrılık kararı verilmiş eş, aynı konutta yaşamayan kardeş, aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısmı zararına işlenen suçta ise şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir. Yakınlığın derecesi, birlikte yaşama durumu ve olay tarihindeki medeni durum belgeyle belirlenmelidir.

Mala zarar verme suçunda hangi deliller kullanılabilir?

Soruşturmanın ilk saatlerinde hasarın başlangıçtaki hâlini koruyan deliller önemlidir. Onarım yapılmadan önce mümkünse şu kayıtlar toplanmalıdır:

1. Hasarı farklı açılardan ve çevresiyle birlikte gösteren tarihli fotoğraf ve video,
2. Olay yerini gören kamera sistemlerinin bilgisi ve görüntülerin korunması talebi,
3. Olayı gören kişilerin kimlik ve iletişim bilgileri,
4. Kolluk olay yeri tutanağı,
5. Servis, onarım, ekspertiz veya bilirkişi raporu,
6. Fatura, teklif, ödeme belgesi ve malın olaydan önceki durumunu gösteren kayıtlar,
7. Mesajlar, tehdit içerikleri veya failin eylemi üstlendiğini gösteren hukuka uygun şekilde elde edilmiş yazışmalar,
8. Ortak mülkiyet, kira veya kullanım ilişkisini gösteren tapu, sözleşme ve teslim tutanakları.

Hasarın bedeli hakkında tek bir özel servis teklifi uyuşmazlığı her zaman çözmez. Malın önceki hasarları, olayla bağlantı ve makul onarım bedeli bilirkişi incelemesiyle belirlenebilir. Kamera görüntüsü veya dijital kayıt sunulacaksa özgün dosyanın korunması, kaydın nereden ve ne zaman alındığının açıklanması delilin güvenilirliğini artırır.

Mala zarar verme nedeniyle tazminat istenebilir mi?

Ceza soruşturması ile zararın giderilmesine yönelik hukuk talebi farklı amaçlar taşır. TBK m.49 uyarınca kusurlu ve hukuka aykırı fiille başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür. Onarım gideri, tamamen yok olan malın değeri, değer kaybı ve ispatlanabilen kullanım kaybı somut olayın niteliğine göre maddi tazminat kapsamında istenebilir.

Ceza mahkemesi her olayda maddi tazminata hükmetmez. Zarar uzlaşma veya etkin pişmanlık sürecinde giderilmemişse ayrı bir hukuk davası gerekebilir. TBK m.72’de tazminat istemi için öğrenmeden itibaren iki yıl ve fiilden itibaren on yıllık süre öngörülür; fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi ise bu süre uygulanabilir.

Manevi tazminat, yalnız malın zarar görmesi nedeniyle her olayda doğmaz. TBK m.58 kapsamında ayrıca kişilik hakkının zedelenmesi gerekir. Fiilin tehdit, hakaret, özel hayata müdahale veya kişiye yönelen başka bir saldırıyla birlikte gerçekleşip gerçekleşmediği bu nedenle önemlidir.

Soruşturma ve yargılama nerede yürütülür?

Şikâyet veya ihbar Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılabilir. Yetkili mahkeme kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir. Bu suçlara ilişkin davalar, başka bir görev kuralı bulunmadıkça asliye ceza mahkemesinde görülür.

Şüpheli veya sanık açısından dosyadaki hasar tespiti, kast delilleri, mülkiyet ilişkisi ve hukuka uygunluk iddiası birlikte incelenmelidir. Mağdur açısından ise altı aylık sürenin başlangıcı, delillerin korunması ve zarar miktarının belgelenmesi ilk adımlardır. Dosyada TCK m.152 ihtimali varsa şikâyet ve uzlaştırma hesabı temel suça göre yapılmamalıdır.

Olaydan hemen sonra ne yapılmalı?

Malı zarar gören kişi için güvenli sıra şöyledir:

1. Devam eden tehlike varsa önce güvenliği sağlayın ve kolluğa haber verin.
2. Onarım veya temizlikten önce hasarı fotoğraf ve video ile kaydedin.
3. Kamera kayıtlarının silinmemesi için işletme, site yönetimi veya ilgili kuruma gecikmeden yazılı bildirim yapın.
4. Faili ve fiili öğrendiğiniz tarihi not edin; temel suçta altı aylık şikâyet süresini bu iki bilgiye göre hesaplayın.
5. Servis veya uzman raporuyla hasarın olayla bağlantısını ve makul giderim bedelini belgeleyin.
6. Şikâyette olayın TCK m.151 mi, m.152 mi olduğu konusunda kesin nitelendirme yapmak yerine bütün olguları ve belgeleri sunun.
7. Zararın ödenmesi teklif ediliyorsa bunun uzlaşma, etkin pişmanlık ve tazminat haklarına etkisini metni imzalamadan önce değerlendirin.

Hakkında soruşturma yürütülen kişi bakımından da olay yerindeki kayıtların korunması önemlidir. Hasarın önceden mevcut olduğu, malın kendisine ait olduğu sanısı, rıza, zorunluluk hâli veya ödeme girişimi gibi savunmalar sonradan genel cümlelerle değil, zamanında toplanmış belge ve kayıtlarla desteklenmelidir.

Sık sorulan sorular

Mala zarar verme suçu para cezası ne kadar?

Temel biçimde mahkeme dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezasından birini seçer. Adlî para cezasının sabit tutarı yoktur; gün sayısı ile TCK m.52 uyarınca belirlenen günlük miktar çarpılır. Nitelikli hâlde TCK m.152/1 doğrudan bir yıldan dört yıla kadar hapis öngörür.

Zarar azsa suç oluşmaz mı?

Zararın düşük olması tek başına suçun oluşmasını engellemez. Ancak önemsiz bir iz, kolayca giderilen değişiklik veya maddi ya da kişisel kullanım değeri bulunmayan bir şey bakımından suçun konusu ve zarar sonucu tartışılabilir. Hasarın niteliği bilirkişi, fotoğraf ve onarım kayıtlarıyla değerlendirilir.

Şikâyetten vazgeçince dava biter mi?

TCK m.151’deki temel biçimde vazgeçme, kanuni şartlar gerçekleşirse davanın düşmesine yol açabilir. TCK m.152’deki nitelikli hâllerde soruşturma resen yürütüldüğü için vazgeçme davayı sona erdirmez.

Zarar ödendiğinde şikâyet geri alınmış sayılır mı?

Hayır. Ödeme, şikâyetten vazgeçme beyanı değildir. Ödemenin uzlaşma edimi mi, etkin pişmanlık kapsamında giderim mi, yoksa yalnız özel hukuk borcunun ifası mı olduğu açıkça belirlenmelidir.

Duvara yazı yazmak mala zarar verme sayılır mı?

Yazının veya boyanın görünümü bozması ve önceki hâle getirilmesinin önemsiz olmayan emek veya masraf gerektirmesi hâlinde kirletme suretiyle suç oluşabilir. Kolayca ve masrafsız giderilen çok hafif izlerde somut etkinin ağırlığı ayrıca incelenir.

Aracın lastiğini kesmek veya kaportayı çizmek suç mudur?

Başkasına ait aracın lastiğini kasten kesmek, aynasını kırmak veya kaportasını çizmek kural olarak TCK m.151 kapsamındaki hareketlerden birine girer. Araç kamu hizmetine ayrılmışsa veya başka bir nitelikli hâl varsa TCK m.152 değerlendirilir.

Dosyanızı değerlendirirken hangi bilgiler gerekir?

Olayın tarihi ve yeri, zarar gören malın kime ait olduğu, hasarın önceki ve sonraki hâli, kamera veya tanık bulunup bulunmadığı, onarım bedeli, taraflar arasındaki mülkiyet ya da kullanım ilişkisi ve yapılan ödeme teklifleri birlikte incelenmelidir. Bu belgeler olmadan suçun temel mi nitelikli mi olduğu, şikâyet süresi, uzlaştırma ve tazminat seçeneği güvenli biçimde belirlenemez.

Bize ulaşmak için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayınıza göre değerlendirme yapmak gerekir, o yüzden bir ceza avukatına danışmanız en doğrusu olur.

Başlıca mevzuat ve kararlar

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.21, m.25, m.35, m.43, m.44, m.50, m.51, m.52, m.66, m.73, m.151, m.152, m.153, m.167 ve m.168
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.12, m.100, m.158, m.231 ve m.253
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49, m.58 ve m.72
• 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m.11
• Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 2020/5899 E., 2023/5115 K., 20.06.2023
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2012/9-1473 E., 2013/62 K., 19.02.2013
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2015/1185 E., 2016/398 K., 01.11.2016
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2013/686 E., 2014/19 K., 21.01.2014