Giriş

Türkiye’de yabancılar hakkında verilen sınır dışı (deport) kararı ve geri gönderme merkezlerinde uygulanan idari gözetim kararı, kişinin özgürlüğünü ve ülkede kalma hakkını doğrudan etkileyen idari işlemdir. Bu kararlar çoğu zaman kısa süreler içerisinde kesinleşir ve geri dönüşü zor sonuçlar doğurabilir.Bu nedenle, sınır dışı kararına itiraz ve idari gözetimin kaldırılması sürecinin doğru yürütülmesi önemlidir.

Türkiye’de sınır dışı (deport) kararı tebliğ edildiğinde itiraz için yalnızca 7 gün vardır. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılması durumunda kararın iptali için başka bir hukuki yol neredeyse kalmaz. Pasaportunuza işlenmeden önce kararı durdurmak, sonraki tüm hukuki süreçler açısından kritik önem taşır.

Bu rehber; sınır dışı kararının nasıl alındığını, kimler hakkında verilemeyeceğini, idare mahkemesine nasıl başvurulacağını ve idari gözetimin kaldırılması için hangi yolların izleneceğini açıklamaktadır.

Sınır Dışı (Deport) Kararı Nedir?

Sınır dışı (deport) kararı, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 54. maddesi kapsamında verilen ve yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’den çıkarılmasını ve ülkeye giriş yasağı uygulanmasını içeren idari bir karardır.

Kanuna göre; kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturduğu değerlendirilenler başta olmak üzere, mevzuatta sayılan ve aşağıda açıklanacak çeşitli durumlarda yabancılar hakkında sınır dışı kararı verilebilir. Sınır dışı (deport) kararı Valilik tarafından, doğrudan  ya da Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’nün talimatı üzerine alınır. 

Karar gerekçesiyle beraber, yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukatı bulunmaması halinde yabancıya itiraz yolları ve itiraz süreleri hakkında bilgi verilir. 

Önemli not: Sınır dışı kararı pasaportunuza işlenir ve genellikle Türkiye’ye giriş yasağı ile sonuçlanır. Giriş yasağı, gelecekteki Türkiye planlarınızı, aile birleşimi başvurularını ve oturma izni taleplerini doğrudan etkiler. Deport kararının pasaporta işlenmeden durdurulması sonraki süreçler açısından önemlidir.

Kimler Hakkında Sınır Dışı Etme (Deport) Kararı Alınabilir? 

6458 sayılı Kanun’un 54. maddesine göre aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır dışı kararı alınabilir:

• a) TCK m. 59 kapsamında işlediği suç nedeniyle hapis cezasına mahkûm olan ve cezasını tamamlayan ya da koşullu salıverilen yabancılar 
• b) Terör veya organize suç örgütleriyle bağlantılı olanlar,
• c) Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet başvurularında gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar,
• ç) Türkiye’de meşru olmayan yollarla geçimi sağlayanlar (kaçak çalışanlar)
• d) Kamu düzeni, güvenliği ve sağlığı açısından tehdit oluşturanlar
• e) Vize süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler
• f) İkamet izni iptal edilenler,
• g) İkamet izninin sona ermesinden itibaren geçerli gerekçesi olmadan on günden fazla Türkiye’de kalanlar
• ğ) Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler,
• h) Türkiye’ye yasal giriş – çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da bu hükümleri ihlale teşebbüs edenler,
• ı) Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler,
• i) Uluslararası koruma başvurusu reddedilen veya statüsü sona eren yabancılar,
• j) İkamet izni uzatma başvurusu reddedildikten sonra 10 gün içinde çıkış yapmayanlar,
• k) Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler,
• (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında oldukları değerlendirilen uluslararası koruma başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişiler

Kimler Hakkında Sınır Dışı Etme (Deport) Kararı Alınamaz? 

Kimler hakkında sınır dışı kararı alınabileceğini düzenleyen 54. madde kapsamında olsalar dahi, aşağıdaki yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz:

1. Geri gönderme yasağı: Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya  kötü muameleye maruz kalacağı riski bulunanlar
2. Sağlık ve yolculuk riski: Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler
3. Tedavi gerektiren hastalık: Hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavisi devam etmekte iken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar
4. İnsan ticareti mağdurları: Mağdur destek sürecinden yararlanmakta olan insan ticareti mağdurları
5. Şiddet mağdurları: Tedavi süresi boyunca, psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları

Ülkesinde siyasi baskı, din veya etnik köken nedeniyle zulüm göreceğini belgeleyen yabancılar bu hükümden yararlanabilir.

Adım Adım Sınır Dışı Etme Kararına İtiraz Süreci:

7 Günlük Hak Düşürücü Süre: Kararın tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde yetkili idare mahkemesine dava açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir.

Yürütmenin Kendiliğinden Durması: İdare mahkemesinde dava açılması halinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilemez. Bu durum, genel idari yargı usulünden farklı olarak “otomatik yürütmeyi durdurma” etkisi yaratır.

Yetkili ve görevli mahkeme: sınır dışı kararını veren valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemesidir. (İYUK m. 32)

Karar süresi: İdare mahkemesi 15 gün içinde karar verir. Mahkemenin kararı kesindir; ancak kararın iptal edilmesi halinde yabancının yasal statüsü korunur.

Bildirim Yükümlülüğü: Mahkemeye başvurulduğu, kararı veren valiliğe (İl Göç İdaresi Müdürlüğü) mutlaka bildirilmelidir. Aksi takdirde idare, dava açıldığından haberdar olmayarak sınır dışı işlemini icra edebilir.

Türkiye’yi Terke Davet Nedir?

Sınır dışı etme kararı alınan kişiye kendi imkanlarıyla Türkiye’yi terk etmeleri için 15 ile 30 gün arasında süre tanınır. Bu süre içinde çıkış yapılması halinde bu kişilere çıkış izin belgesi verilir. Bu belge hiçbir harca tabi değildir. Vize ve ikamet harçları ile bunların cezalarına ilişkin yükümlülükler ise devam eder.

Önemli Not:  Kaçma riski olanlara veya kamu güvenliğini tehdit edenlere bu süre tanınmaz.

Hakkında Terke Davet Uygulanmayan Yabancılar: (YUKK m.56)

• Kaçma ve kaybolma riski olanlar, 
• yasal giriş-çıkış kurallarını ihlal edenler,
• sahte belge kullananlar, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlar veya aldığı tespit edilenler,
• kamu güvenliği açısından riskli görülenler

Önemli not: Yabancı uyruklu kişiler terke davet süresinde gönüllü çıkış yapılması kararın pasaporta işlenmesini engelleyebilir; ancak bu durumda Türkiye’de kalma hakkı ortadan kalkar. İdare bu prosedürü uygulamak zorunda değildir; bu prosedürün uygulanmasına karar vermeden önce yabancının durumunu değerlendirir, yani idarenin takdir yetkisi vardır.

Sınır Dışı Etme (Deport) Etmek Üzere İdari Gözetim Kararı Nedir?

Sınır dışı edilmek üzere bazı yabancılar  hakkında valilik tarafından Geri Gönderme Merkezinde tutulma kararı (idari gözetim kararı) verilir. Bu karar Türkiye’yi terk etmesi için süre verilmeyen ve süre verilmesine rağmen bu süre içinde ülkeyi terk etmeyen yabancılar (kaçma riski olanlar) hakkında verilir. Hakkında sınır dışı (deport) kararı alınan yabancıya Türkiye’yi terk etmesi için en az on beş gün en fazla 30 gün süre verilir. (Bu sürenin verilmeyeceği yabancılar yukarıda sayılmıştır.)

İdari Gözetim Kararının Tebliği

İdari gözetim kararı ve ilgili işlemler: gözetim süresinin uzatılması, aylık değerlendirme sonuçları gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Ayrıca kişi avukat tarafından temsil edilmiyorsa, kendisine veya temsilcisine kararın sonucu, itiraz yolları ve süreleri hakkında bilgi verilir.

İdari Gözetim Süresi:

6458 sayılı Kanun Madde 57’ye göre; 

1. İdari gözetim süresi en fazla altı aydır. 
2. Ancak, yabancının iş birliği yapmaması veya gerekli bilgi ve belgeleri sunmaması halinde bu süre en fazla 6 ay daha uzatılabilir.
3. Valilik, idari gözetimin devamında zorunluluk olup olmadığını her ay düzenli olarak değerlendirir ve gerekli görülmezse gözetimi sonlandırır.

İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler:

a) Belirli adreste ikamet etme

b) Düzenli bildirimde bulunma

c) Aile temelli geri dönüş

ç) Geri dönüş danışmanlığı

d) Kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma

e) Teminat

f) Elektronik izleme

Yabancıya bu yükümlülüklerden getirildiğinde bu süre yirmi dört ayı geçemez.

Yükümlülüklere uyulmaması halinde: İdari gözetime alternatif yükümlülüklere uymayan yabancılar idari gözetim altına alınabilir.

İdari gözetim kararına itiraz: Bu karara karşı Sulh Ceza Hakimliğine itiraz edilebilir.

Elektronik izleme kararına itiraz: Sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Hâkim 5 gün içinde karar verir; karar kesindir. Başvuru yükümlülüğü durdurmaz.

Yabancıya teminat yükümlülüğü getirilmesi halinde: Kişinin belirlenen süre içinde Türkiye’den çıkmaması durumunda (mücbir sebepler ve devam eden mahkeme süreci hariç) yatırılan teminat Hazineye gelir olarak kaydedilir.

Önemli Not: Sınır dışı süreçleri telafisi güç zararlar doğurabilir. Bu nedenle, tebligatın yapıldığı andan itibaren vakit kaybetmeden uzman bir avukat desteği alınması, hak kayıplarının ve pasaport üzerine işlenecek tahdit kodlarının (V-84, G-87 vb.) olumsuz etkilerinin önlenmesi açısından hayati önem taşımaktadır.

Sınır Dışı Etme (Deport) Kararına Karşı Nasıl İtiraz Edilir?

Yabancı sınır dışı kararına karşı tebliğ edildiği tarihten itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurmalıdır. İdare mahkemesi sınır dışı (deport) kararına karşı yapılan bu başvuruyu on beş gün içinde sonuçlandırır. Mahkemenin kararı kesindir.  Süresi içinde dava açıldığında, yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı uyruklu kişi sınır dışı edilemez.

Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Sınır dışı etme kararına karşı işlemin iptali talebiyle açılan davalarda idare mahkemeleri görevlidir. Yetkili idare mahkemesi ise İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 32 uyarınca sınır dışı etme kararını veren valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemesidir.

SIK SORULAN SORULAR:

İkamet iznim bitti, sınır dışı edilir miyim?

İkamet izni süreniz bittikten sonra 10 günden fazla Türkiye’de kalmanız halinde hakkınızda sınır dışı kararı verilebilir. İkamet izniniz iptal edildiyse bu süre beklenmeden işlem yapılabilir.

(İkamet izni ile alakalı yazımız için tıklayınız.)

Hakkımda deport kararı verilmiş, bu kararı nasıl kaldırabilirim?

Hakkınızda verilen sınır dışı (deport) kararı, meşruhatlı vize almak veya 7 gün içinde iptal davası açmak suretiyle kaldırılabilir. İptal davası açıldığında sınır dışı işlemi durdurulur. Sınır dışı edilme sürecinde idari gözetim altına alınabilirsiniz. Bu durumda idari gözetim kararına karşı sulh ceza hakimliğine itiraz edilmelidir.

Sınır dışı kararına itiraz etsem bile sınır dışı edilir miyim? 

Yürütmenin durdurulması talebiyle dava açıldığında ve mahkeme bu talebi kabul ettiğinde hakkınızda sınır dışı işlemi yargılama sonuçlanana kadar gerçekleştirilemez. 

Sınır dışı (deport) kararına rağmen Türkiye’ye geri dönebilir miyim?

Deport edildiyseniz belirli şartlar altında, deport kararının sebebei ve süresine bağlı olarak geri dönebilirsiniz, Hakkınızda giriş yasağı verilen süre boyunca ülkeye giriş yapamazsınız. Ancak, yasağın süresi sona erdiğinde vize başvurusu yaparak geri dönebilirsiniz.

Meşruhatlı vize, aile birleşimi, eğitim veya sağlık gibi özel sebeplerle yabancılara verilen bir vize türüdür. Bu vizeyle, hakkınızda sınır dışı kararı olsa da Türkiye’ye gelmeniz mümkündür. Ancak uygulanan giriş yasağının kaldırılması gerektiği haller de vardır. Giriş yasağı devam ediyorsa önce bu yasağın kaldırılması gerekir.

Türkiye’yi terke davet edilen kişi tekrar Türkiye’ye girebilir mi? 

Terke davet süresi içinde vize veya ikamet ihlalinden kaynaklanan para cezalarını ödeyerek çıkış yapanlar haklarında giriş yasağı bulunmaması durumunda Türkiye’ye giriş yapabilirler. 

Türkiye’yi terke davet edilen yabancının ailesi bu karardan etkilenir mi?

Terke davet süresi sınır dışı etme kararı ile birlikte verilir. Sınır dışı etme kararı her kişi için ayrı ayrı kurulur. Bu nedenle aile üyeleriniz hakkında ayrıca bir karar bulunmuyorsa verilen süre içinde ülkeyi terk etmeleri zorunlu değildir.

Türkiye’yi terke davet edildim, ülkeden çıkış yapmazsam ne olur?

Geçerli bir gerekçesi olmaksızın ülkeden çıkış yapmadığınızda gözetim kararı verilmesi ve sınır dışı (deport) etme işlemlerinin geri gönderme merkezinde takip edilmesi söz konusu olabilir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata başvurmanız önerilir.