Giriş: İmar Para Cezası Nedir?

İmar para cezaları, 3194 sayılı İmar Kanunu 42’nci maddesi bağlamında halk arasında “belediye cezası”, “kaçak yapı” veya “ruhsatsız” yapı” olarak bilinen, ruhsata aykırı yapılmış bulunan veya yapıldığı sırada ruhsata aykırı olsa da sonradan ruhsata aykırılık meydana gelen yapılar sebebiyle ilgililer aleyhine idarece tesis edilen para cezalarını ifade eder. 

İmar Para Cezası Neden Kesilir? İmar Para Cezası Nedenleri

İmar para cezalarının çerçevesini İmar Kanunu 42. maddesi çizer. İmar para cezalarının sebepleri bu maddede “imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve haller” başlığında toplanarak ifade edilmiştir. Yine aynı kanun maddesinde imar para cezasına yol açacak haller “Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27. madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanlar” olarak ifade edilmiştir. Yani kabaca, imar para cezası verilme sebepleri ruhsata alınmadan yapılan işlemler, yapıya eklemeler, yapıda yapılan düzeltmeler, yapının yapılırken ruhsata ve ruhsat eki ve projelere uygun yapılmaması olarak ifade edilebilir. 

İmar Para Cezası Kesilme Süreci

İmar para cezası kesilmeden önce, belediye veya ilgili idarece görevli personel tarafından yapı tatil tutanağı tutulur, daha sonra bu yapı tatil tutanağı dayanak gösterilerek ilgili yapı hakkında encümen kararı çıkarılır.

Köyde Yapılan Yapıya İmar Para Cezası Olur Mu?

İmar Kanunu 27. madde bağlamında köylerde yapılacak ve ruhsat aranmayan yapılarda da ruhsata aykırılık sebebiyle imar para cezası gündeme gelebilir. Her ne kadar bu maddeye göre köylerdeki belirli yapıların ruhsat alınmaya gerek olmadan yapılabileceği belirtilmişse de de bu yapıların belirti koşulları sağlamaması halinde imar para cezası tesis edilebilecektir. 

Bu yapıların etüt ve projelerin valilik onayını müteakip muhtarlığa bildiriminin yapılması gerekir. Ayrıca bu yapıların yöresel doku ve mimari özelliklere, fen, sanat ve sağlık kurallarına uygun olması gerekir. Bu şartların sağlanmaması bu yapılar köyde olsa bile kaçak olarak kabul edilebilir ve bu yapılar üzerinden ilgililere imar para cezası tesis edilebilir.

İmar Para Cezasını Kim Keser? Hangi Kurum İmar Para Cezası Keser?

3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesi imar para cezasının “yetkili belediye veya il encümeni” tarafından verileceğini söyler. İmar para cezasını, istisnalar dışında, kural olarak yapının bulunduğu ilçenin belediye encümeni tesis eder. İmar para cezası, encümen kararı ile tesis edilir. Eğer yapı belediye ve mücavir alan sınırları dışındaysa il özel idaresi (valilik) encümeni tarafından imar para cezası tesis edilir. Özetle, yapının ruhsatının alınması için hangi idareye (belediye veya il özel idaresi) başvurulması gerekiyorsa ruhsata aykırılık sebebiyle imar para cezasını da o idare tesis eder. 

İmar Para Cezası Nasıl Hesaplanır?

İmar para cezasının nasıl hesaplandığı da ayrıntılı olarak 42. maddede belirtilmiştir. Bu madde çok ayrıntılı bir madde olup, cezayı belirleyen temel parametre ruhsata aykırı alana, yapı sınıfına ve başka parametrelere göre değişmektedir. Bu konu için “İmar Para Cezası Nasıl Hesaplanır?” yazımıza bakabilirsiniz.

İmar Para Cezasına İtiraz Edilebilir Mi?

Evet, imar para cezasına itiraz edilebilir. İmar para cezaları bir idari işlem niteliğinde olduğundan, İYUK 11 bağlamında ilgili idari itiraz yapılabilir veya idari yargıda iptal davası açılabilir. 

İdari İtiraz Yolu – İşlemi Yapan İdareye Başvuru Yapmak

İdari itiraz, ilgili imar para cezasını tesis eden idareye veya üst makama işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni işlem tesisinin istenildiği bir dilekçe ile başvurmaktan ibarettir. Bu zorunlu bir yol değildir, ihtiyaridir. 

Yetkide ve usulde paralellik ilkesi gereği, eğer imar para cezasını hangi belediye encümeni tesis ettiyse, yine sözkonusu işlemin kaldırılması, değiştirilmesi veya yeni işlem tesis edilmesi talebi için aynı belediye encümeninin karar vermesi gerekmektedir. Danıştay bir kararında encümence karar alınmadan, belediye başkanlığı başkanlık makamınca başvurunun reddedilmesini hukuka aykırı görmüştür. (Danıştay 6. Dairesi, E: 2019/14667 K: 2022/3202, 17.3.2022)

İdari itiraz, dava açma süresini durdurur. İdarenin, sözkonusu itiraza 30 gün içerisinde cevap vermemesi, zımnen reddettiği sonucunu doğurur. Doğrudan ret ya da zımnen ret halinde, idari itiraz yoluna başvurulan süreye kadarki süre de hesaba dahil edilerek, dava açma süresi yeniden işlemeye başlar.

İmar Para Cezasına Karşı İdare Mahkemelerinde İptal Davası Açmak

İdari itiraz yapılmadan da doğrudan idare mahkemelerinde idari işlemin iptali için dava açılabilir. Dava açma süresi, encümen kararının tebliğinden itibaren 60 gündür. İdari işlemin iptali dava edilecekse, imar para cezası işleminin de bir idari işlem olduğu nazara alınarak işlemin yetki, şekil, sebep, konu, amaç yönlerinden hangisi veya hangileri yönünden sakat olduğu belirlenmeli ve dava dilekçesi buna göre şekillendirilmelidir. 

İmar Para Cezasını Peşin Ödemede İndirim Var Mı?

İmar para cezalarında peşin ödeme indirimi, doğrudan 3194 sayılı İmar Kanunu’nda düzenlenmemiş olmakla birlikte, Kabahatler Kanunu’nun genel hükümleri yoluyla uygulama alanı bulmaktadır. Zira Kabahatler Kanunu, idari para cezalarına ilişkin genel çerçeveyi çizmekte ve özel kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça uygulanmaktadır. Bu kapsamda, idari para cezasının kanun yoluna başvurulmadan önce ödenmesi halinde cezanın dörtte üçünün tahsil edileceği, yani %25 oranında indirim uygulanacağı açıkça kabul edilmiştir. Bu düzenleme, imar para cezaları bakımından da geçerli olup, idarenin verdiği para cezasının tebliğinden sonra belirli süre içinde peşin ödeme yapılması halinde indirimden yararlanılması mümkündür. Ayrıca, Danıştay içtihatlarında idari işlemlerde itiraz süresinin muhataba açıkça bildirilmemesi halinde genel dava açma süresi olan 60 günün uygulanacağı kabul edilmekte olup, bu durum peşin ödeme indirimi bakımından sürenin tespiti açısından da önem taşımaktadır.

Uygulamada ve idari görüşlerde de bu yaklaşım benimsenmiş; özellikle tebliğ tarihinden itibaren kanun yoluna başvuru süresi içinde (genellikle 15 gün) ödeme yapılması halinde %25 indirim uygulanabileceği ifade edilmiştir. Ancak bu indirim hakkı süreye bağlıdır ve bu süre geçtikten sonra yapılan ödemelerde indirim uygulanması mümkün değildir. Dolayısıyla imar para cezalarında peşin ödeme indirimi vardır; fakat bu hak, süreye bağlı ve usulüne uygun ödeme şartına bağlı bir imkân olup, cezanın hukuki niteliğini ortadan kaldırmaz, yalnızca borcun miktarını azaltan bir ödeme kolaylığı sağlar.

İmar Para Cezası Yıkım Kararı ile Birlikte Geldiyse Ne Olur?

Bu durumda hem yıkım kararına hem para cezasına itiraz etmek gerekir. Eğer yıkım kararına itiraz edilmeksizin, sadece para cezasına itiraz edilirse yıkım kararı uygulanabilir. 

Sık Sorulan Sorular

İmar para cezasını ödemesem ne olur?

İmar para cezası süresinde ödenmezse, ceza kesinleşme ve takip şartları oluştuktan sonra kamu alacağı olarak tahsil edilebilir hale gelir. Bu aşamada idare, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre ödeme emri düzenleyebilir; ödeme emrinin tebliğiyle birlikte borçluya kural olarak 15 gün içinde ödeme yapması veya mal bildiriminde bulunması bildirilir. Ödeme yapılmaması halinde haciz dahil cebri tahsil işlemleri gündeme gelebilir. Ancak imar para cezalarında tebligat, kesinleşme, dava açılıp açılmadığı ve ödeme emrinin zamanı ayrıca incelenmelidir; zira kesinleşmeden ödeme emri düzenlenmesi hukuka aykırılık iddiasına konu edilebilir. 

Cezayı taksitle ödeyebilir miyim?

Evet, şartları varsa imar para cezasının taksitle ödenmesi mümkündür. Kabahatler Kanunu’na göre kişinin ekonomik durumunun müsait olmaması halinde, idari para cezasının ilk taksitinin peşin ödenmesi koşuluyla bir yıl içinde dört eşit taksit halinde ödenmesine karar verilebilir. Ancak taksitlerin süresinde ve tam olarak ödenmemesi halinde cezanın kalan kısmı muaccel hale gelir ve tahsil işlemleri bu kalan tutar üzerinden devam edebilir. Bu nedenle taksitlendirme talebinin, mümkünse ödeme süresi içinde ve cezayı veren idareye açık bir dilekçe ile yapılması gerekir.

Avukat tutmadan itiraz edebilir miyim?

İmar para cezasına karşı avukat tutmadan da itiraz etmek, daha doğru ifadeyle idari yargıda iptal davası açmak mümkündür; ancak imar para cezaları teknik hesap, yapı sınıfı, aykırılık alanı, sorumlu kişinin doğru belirlenmesi, tebligat ve süreler bakımından dikkatli incelenmesi gereken işlemlerdir. 

Uygulamada imar para cezalarının sulh ceza yoluyla değil, idari yargıda denetlendiği kabul edilmektedir. Ayrıca tebligatta başvuru mercii ve süresi açıkça gösterilmelidir; Anayasa’nın 40. maddesi de idarenin, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına, hangi mercilere ve hangi sürelerde başvuracağını belirtmek zorunda olduğunu düzenler. Bu kapsamda Danıştay 14. Dairesi’nin 2013/697 sayılı kararına göre, idari işlemlerde itiraz süresinin muhataba bildirilmemesi halinde genel dava açma süresi olan 60 günün uygulanacağı kabul edilmektedir. Bu nedenle avukat zorunlu olmasa da, hak kaybı yaşamamak için süre, merci ve dava stratejisinin hukuki olarak değerlendirilmesi ve bir avukata eliyle sürecin yürütülmesi önemlidir.

İmar para cezalarına ilişkin süreçler; süreler, tebligat, hesaplama yöntemi ve başvuru yolları bakımından teknik ve çok katmanlı bir yapı içerir. Sürecin sağlıklı yürütülebilmesi ve hak kaybına uğramamak için imar hukuku alanında çalışan bir avukata danışmak önem arz etmektedir.